“Íslensk kjötsúpa – það besta sem ég fæ”

“Ég er matargat – matargat
ég er matargat – matargat
íslensk kjötsúpa – það besta sem ég fæ
íslensk kjötsúpa – það besta sem ég fæ”
Úr “Íslensk kjötsúpa”, Texti: Jóhann G. Jóhannsson

Eftir slarkið um Verslunarmannahelgina er ekki vanþörf á að borða eitthvað nærandi og styrkjandi, og hvað er betra til þess fallið en ekta íslensk kjötsúpa?

Kjötsúpa af einhverju tagi fyrirfinnst í matargerð flestra landa og Ísland er þar engin undantekning. Þetta er einn af þessum þjóðlegu réttum sem enn eru daglega á borðum okkar og er ekki að furða: hún er seðjandi, fjölbreytileg, næringarrík, bragðgóð, og tiltölulega ódýr. Flestir sem elda kjötsúpu að staðaldri nota ekki uppskrift, heldur láta ráðast hvað er til í ísskápnum þegar súpan er löguð. Fyrir þá sem hafa ekki eldað hana áður en langar að prófa, þá er hér uppskrift sem er hægt að nota sem útgangspunkt.

Þó að ég gefi upp mælieiningar af innihaldsefnunum þarf ekki að fylgja þeim eins og guðspjallinu heldur er um að gera að fikta og aðlaga að eigin smekk. Ég hef stjörnumerkt (*) þá liði sem þurfa að vera til staðar til að um hefðbundna, gamaldags kjötsúpu sé að ræða. Hitt er efni sem mér finnst gott að bæta í súpuna.

Tími: 60 mín. í eldun; ca. 10-15 mín. í undirbúning
Fyrir: 4-6

Efni:
* 1 1/2 lítri vatn
* 500 gr. lambasúpukjöt með beini (ef notað er kindakjöt fæst bragðmeiri súpa, en það þarf að lengja eldunartímann)
* 1/2 meðalstór laukur, sneiddur eða grófsaxaður
* 100 gr. hvítkál
* 2 meðalstórar gulrætur, sneiddar eða skornar í þykkar ræmur
* 0,5 dl hrísgrjón (hýðis- eða hvít) eða hafragrjón
* 1/2 lítil gulrófa (prófið hnúðkál í staðinn), skorið í munnbita
* salt eftir smekk
lúkufylli af þurrkuðum súpujurtum
blómkál, skipt í hríslur
púrrulaukur, sneiddur
kartöflur, skornar í munnbita, eða sjóðið nýjar litlar kartöflur heilar með hýði
Einnig nota sumir sellerístangir (sneiddar) eða sellerírót (í litlum bitum) í kjötsúpu.

Aðferð:
Setjið vatnið í stóran pott og látið suðuna koma upp. Skolið kjötið úr köldu vatni og látið ofan í sjóðandi vatnið. Ef notað er frosið kjöt, er það sett í pottinn með vatninu og látið hitna með því. Látið sjóða í 2-3 mín. Fleytið þá brúnu froðunni ofan af og saltið. Lækkið hitann og látið sjóða í um 30 mín.

Bætið súpujurtunum (ef notaðar) og hrísgrjónunum/hafragrjónunum út í og látið sjóða í 10 mín. Bætið við öllu grænmetinu og kartöflunum og sjóðið í 20 mín. Smakkið til með salti og pipar. Fleytið fitu ofan af áður en súpan er borin fram (þarf yfirleitt ekki nútildags nema kjötið sé mjög feitt).

Misjafnt er hvernig súpan er borin fram. Sumir sjóða kartöflur sér og bera þær og kjötið fram saman á fati og borða sér, aðrir skera kjötið í munnbita og setja aftur út í súpuna. Sumum finnst líka gott að hella mjólk út á súpuna.

Kjötsúpa er jafnvel enn betri daginn eftir að hún er elduð.


Athugasemdir:

• ef notað er kindakjöt er suðutíminn lengdur um 30-60 mín., hrísgrjónunum bætt út í hálftíma áður en suðu lýkur, og grænmetinu 10 mín. síðar.
• soðið verður bragðmeira ef kjötið er brúnað í súpupottinum áður en súpan er löguð.
• mjög gott er að setja smá kóríander (kryddið, ekki laufin) eða saffran út í súpuna til að gefa henni Mið-Austurlenskt yfirbragð.
• ef súpan er bragðlítil má lauma út í hana svo sem einum teningi af grænmetis- eða lambakrafti.

Fisklummur

Þessar fisklummur eru góðar og fínar til að nýta upp fiskafganga ef fjölskyldan fílar ekki plokkfisk. Þetta er ekki beint uppskrift, heldur frekar leiðbeiningar.

Fyrir 2.

Takið soðna fiskafganga sem samsvarar ca. hálfu fiskflaki, fjarlægið bein og roð ef það er til staðar, og tætið fiskinn niður með gaffli. Setjið í skál með 2-3 soðnum fínsöxuðum kartöflum, hálfum fínsöxuðum lauk, smá salti, Aromati og hvítlauksdufti eftir smekk. Bætið við ca. 3. msk. af hveiti og 1. msk. af kartöflumjöli eða maísmjöli og einu eggi. Hrærið vel saman og þynnið með mjólk þar til deigið minnir á þunnan hafragraut.

Bræðið smá smjör eða smjörlíki á pönnu. Skammtið lummudeiginu á meðalheita pönnu með matskeið og steikið nokkrar lummur í einu. Þeim má snúa við þegar deigið á hráu hliðinni virkar þurrt. Lummurnar eiga að vera gullnar á lit.

Berið fram með soðnum kartöflum, bræddu smjöri og t.d. tómatbátum. Líka er gott að hafa með sítrónubáta til að kreista safann yfir lummurnar.

Ódýr og fljótlegur baunaréttur

Þá er loksins komið að uppskriftunum. Þennan rétt fann ég upp þegar ég var nýútskrifuð úr Ferðamálaskólanum og var að leita mér að vinnu sem hæfði menntun minni. Á meðan vann ég í heimilishjálp hjá Reykjavíkurborg og þurfti að lifa á þeim svívirðilegu lágmarkslaunum sem þar voru greidd. Þá fann ég upp þennan rétt, sem er ódýr og seðjandi og dugði mér í tvær máltíðir. Ég borðaði yfirleitt annan skammtinn með brauði og hinn sem fyllingu í tortillur eða taco-skeljar.

Fyrir 2.

Efni:
1 dós af nýrnabaunum eða nýrnabaunum með chili, með vökvanum
1 meðalstór laukur, þunnt sneiddur
2 eða fleiri hvítlauksrif, söxuð eða kramin
1 lítil rauð eða græn paprika, skorin í litla bita
100 gr. beikonhakk eða beikonsneiðar, skornar í litla bita
Tómatsósa eða tómatmauk eftir smekk
Pipar og salt
saxaður rauður chilipipar eftir smekk (má sleppa, þarf minna ef chilibaunir eru notaðar)

Til viðbótar ef fjárhagurinn leyfir:
Pylsur, skornar í bita, eða
Nautahakk sem búið er að brúna á pönnu

Aðferð:
Setjið allt nema saltið, piparinn og chilipiparinn (og pylsurnar, ef þær eru til staðar) í pott og hitið upp að suðu. Lækkið hitann þegar suðan kemur upp og bætið kryddinu og saltinu saman við. Mallið við lágan hita þar til sósan þykknar. Ef pylsur eru notaðar eru þær settar saman við ca. 5 mín. áður en rétturinn er borinn fram.

Ef nota á sem fyllingu í tortillur er rifnum osti stráð yfir heita fyllinguna þegar rétturinn er borinn fram.
Til að gera fyllingu fyrir taco-skeljar er bætt við sýrðum rjóma, rifnu kínakáli, söxuðum tómötum og rifnum osti.