Matreiðslubók mánaðarins: Unga fólkið og eldhússtörfin

Þessi er örugglega til á mörgum íslenskum heimilum:

Nýja

Unga fólkið og eldhússtörfin eftir Vilborgu Björnsdóttur og Þorgerði Þorgeirsdóttur. Hún kom fyrst út árið 1967, þá undir titlinum Unga stúlkan og eldhússtörfin, en með tilkomu feminisma og matreiðslukennslu fyrir stráka breyttist titillinn til jafnréttisvegar.

Þessi bók var notuð til kennslu í heimilisfræðum í mörgum skólum um árabil, enda fjallar hún ekki bara um matargerð heldur líka um heimilishald, t.d. þvotta og hreingerningar.

Þetta er fyrsta matreiðslubókin sem ég eignaðist, en langt frá því að vera sú elsta í safninu. 

 

Gamla

Ég á reyndar líka eintak af þeirri gömlu, og nota hana, því að mamma heldur þeirri nýju í gíslingu og neitar að skila henni, enda notar hún hana mikið.

Uppskriftirnar í henni eru til þess gerðar að kenna krökkum undirstöðu í matargerð, og því eru kaflar um steikingu, suðu, bakstur með mismunandi tegundum deigs, og svo framvegis. Þetta eru einfaldar og góðar uppskriftir að heimilismat sem eru auðveldar í notkun og því er þetta tilvalin bók fyrir þá sem eru að hefja heimilishald. Það er nefnilega ekki hægt að stóla á að maður geti hvar sem er fundið leiðbeiningar um það hvernig á að búa til kartöflumús eða lummur, hvað þá hvernig eigi að strauja skyrtur eða leggja á borð fyrir fimm rétta máltíðir.

Matreiðslubók vikunnar: Are you hungry tonight? Elvis‘ Favourite Recipes

Hér er ein forvitnileg og skemmtilega hallærisleg sem ég er nýbúin að eignast: Uppskriftir að uppáhaldsmat Elvis Presley,  Brenda Arlene Butler safnaði saman.

Þetta er bara ein af nokkrum matreiðslubókum með mat sem Elvis er sagður hafa verið hrifinn af. Aðrar Elvis matreiðslubækur eru t.d. Fit for a King, The I Love Elvis Cookbook og The Presley Family and Friends Cookbook. Allir vilja græða á kónginum.

Bókin er ríkulega myndskreytt með myndum af Presley, og mörgum uppskriftanna fylgir uppástunga um hvaða Elvis-lag sé nú best að spila á meðan maturinn er eldaður eða snæddur.

Ef eitthvað er að marka bókina hefur Elvis haft einfaldan smekk á mat. Heimalagaðar, tiltölulega einfaldar en þungar máltíðir að hætti Suðurríkjamanna voru uppáhaldið hans, enda var hann fæddur og uppalinn í Suðurríkjum Bandaríkjanna. Maturinn í bókinni er kaloríuríkur og fitandi og því kannski ekki ráðlegt að borða hann alveg á hverjum degi...

Það er hellingur af girnilegum uppskriftum í henni sem mig langar að prófa, m.a.:

• Amerískt rúgbrauð með stökku beikoni og sinnepi
• Maísmjölsbrauð með pylsum
• Grilluð svínaskammrif
• Gratineraðir hvítir laukar
• Grænkál með osti
• Baka með sætum kartöflum
• Bláberjabaka
• Brownies með kremi
• Bananabúðingur

Þó mig langi ekki að baka hana, þá er líka uppskrift að brúðartertu Elvis og Priscillu í bókinni, sem nær yfir 9 blaðsíður!

Að þessu sinni birti ég tvær uppskriftir, enda svo nýbúin að eignast bókina að ég hef bara prófað þessar tvær. Ég skelli inn fleiri um leið og ég er búin að prófa þær.

Matreiðslubók vikunnar: The New Enchanted Broccoli Forest

The New Enchanted Broccoli Forest eftir Mollie Katzen er grænmetisréttabók fyrir fólk sem neytir líka afurða af lifandi dýrum, s.s. mjólkurvöru og eggja.

Ég fékk hana á útsölu, ég held hjá Eymundsson, fyrir nokkrum árum síðan. 

Ég er rétt að byrja að elda úr henni, en hún er full af bókamerkjum við uppskriftir sem mér líst vel á. Fyrsta uppskriftin sem ég gerði úr henni er frábær uppskrift að bláberjamúffum sem allir sem á smakka vilja sníkja af mér, og hún er líka skemmtileg aflestrar og full af hollum og góðum grænmetisréttum.

Ef einhverjum finnst grænmetisfæði vera óspennandi, þá ætti viðkomandi að skoða þessa bók. Það eru kaflar um súpur, salöt, brauð, sósur og ídýfur, aðalrétti og eftirrétti, og margt af þessu er mjög spennandi.

Þetta er líka eiguleg og falleg bók, handskrifuð og fagurlega myndskreytt með teikningum höfundarins.

Matreiðslubók vikunnar: Charmaine Solomon‘s Indian Cookbook

Charmaine Solomon er matreiðslubókahöfundur og kokkur sem er ættuð frá Sri Lanka en býr í Ástralíu. Hún hefur unnið til verðlauna fyrir matreiðslubækurnar sínar, og mig blóðlangar í tvær af þeim til viðbótar við þessa: The Complete Asian Cookbook og The Encyclopedia of Asian Food.

Bókina, sem eins og sjá má er mikið notuð, fékk ég í Góða hirðinum. Hún var slitin og greinilega mikið notuð þegar ég fékk hana og ekki hefur hún fríkkað síðan, því ég nota hana mest af öllum indversku matreiðslubókunum mínum.

Þetta er eiginlega kennslubók í matreiðslu. Í henni er að finna lýsingar á helstu kryddum og innihaldsefnum indverskrar matargerðar, grunnuppskriftir, t.d. að kryddblöndum og paneer (ferskosti), lýsingar á eldunaraðferðum og áhöldum og lýsing á hverning indversk máltíð er borin fram. Síðast en ekki síst eru svo alls konar uppskriftir héðan og þaðan af Indlandi. Ég hef prófað allnokkrar þeirra og mæli hiklaust með bókinni, því að uppskriftirnar eru svo einfaldar að jafnvel byrjandi í matargerð getur eldað þær flestar.

Matreiðslubók vikunnar: Sælkerasafn Vöku

Matreiðslubók vikunnar í þetta skiptið er reyndar bókaflokkur. Þetta eru bækur sem mamma keypti í gegnum bókaklúbb þegar ég var unglingur og gaf mér þegar ég flutti að heiman. Ég finn 11 bækur inni í hillu, en þær gætu verið fleiri.

Þær eru þýddar úr sænsku og áherslan er á skandinavískan heimilismat, með stöku uppskrift annars staðar að úr heiminum, aðlagaðar að skandinavískum bragðlaukum.

Þær hafa það fram yfir flestar aðrar matreiðslubækur sem ég á að þegar því verður við komið eru gefnar upp tvær stærðir á uppskriftunum: fyrir 1-2 og fyrir 4. Þetta er auðvitað frábært fyrir einhleypinga eins og mig og getur sparað manni útreikninga til að minnka uppskriftir, fyrir utan það sem allir kokkar vita, sem er að þegar uppskrift er minnkuð eða stækkuð þá er ekki alltaf nóg að deila eða margfalda í allt með sömu tölunni.

Þrátt fyrir þennan kost get ég ekki sagt að ég hafi notað þær mikið, en þó er ein og ein uppskrift í þeim sem ég hef notað í gegnum tíðina. Ég ætla, eins og vanalega, að birta nokkrar uppskriftir núna í vikunni, og tína svo til fleiri eftir hendinni.

Matreiðslubók vikunnar: The Spice Cookbook

Hér er matreiðslubók sem klifrar ofar á vinsældalistanum hjá mér í hvert skipti sem ég prófa nýja uppskrift úr henni:

Kápan

The Spice Cookbook eftir Lillie Stuckey og Avanelle Day, myndskreytt af Jo Spier. Hún er útgefin 1964, er þykkur og mikill hlunkur (1,6 kíló, takk fyrir!) í óhandhægu stóru broti en full af tiltölulega einföldum en ljúffengum uppskiftum og myndskreytingar Spiers eru flottar og lífga upp á bókina. Hún inniheldur um 1400 uppskriftir, sem er yfrið nóg fyrir flesta heimiliskokka.

Þessi bók gengur öll út á krydd og notkun þeirra, og í henni er fræðandi og gagnlegur kafli um öll kryddin sem eru notuð í henni. Ég fékk hana í  Góða hirðinum, að því er mig minnir á 500 kall.

Forsíðan

Hún virðist vera eftirsótt af söfnurum og ég hef t.d. séð góð eintök með kápu boðin til sölu á um 70 Bandaríkjadali. Ósköp er ég hrædd um að mín mundi samt ekki seljast á því verði, enda vantar á hana kápuna, hún er byrjuð að losna innan í spjöldunum og svo eru matarblettir í henni.

Þegar mig langar að elda eitthvað sem er of flókið eða dýrt í Silver Palate bókinni get ég oftast stólað á að finna einfaldari og ódýrari útgáfu af því í þessari. Þarna fann ég t.d. afar gómsæta uppskrift að ungversku gúllasi sem ég mun birta hér eftir helgina.

Matreiðslubók vikunnar: The Silver Palate Cookbook

Ég minntist á uppáhaldsmatreiðslubækur í inngangspistlinum. Ég ætla einmitt að byrja þessa yfirferð um matreiðslubókasafnið mitt á einni þeirra:

Upprunalega bókin

The Silver Palate Cookbook. Höfundar eru Julee Rosso og Sheila Lukins.

Hún hefur verið í uppáhaldi hjá mér í mörg ár, allt frá því að ég keypti hana af rælni í Góða hirðinum á 300 kall án þess að vita að ég væri með fræga bók í höndunum. Ég nota reyndar bara nokkrar upskriftir úr henni að staðaldri, en hef prófað fleiri. Hún er líka fín til uppflettingar og bara gaman að opna hana af handahófi og lesa eina eða tvær blaðsíður sér til skemmtunar og innblásturs. Eintakið mitt er úr fyrstu útgáfu og er myndskreytt af Lukins sem auk þess að vera menntaður kokkur var líka menntuð í myndlist. Nýjasta útgafan, sem kom út í tilefni 25 ára afmælis bókarinnar, er líka með ljósmyndum af réttunum.

Nýjasta útgáfa bókarinnar

Þessi bók kom fyrst út í Bandaríkjunum árið 1979 og sló þá rækilega í gegn. Höfundarnir höfðu þá rekið saman verslun í New York í nokkur ár þar sem þær seldu tilbúinn mat sem þær elduðu á staðnum. Í henni er lögð áhersla á fersk innihaldsefni og tiltölulega auðveldar uppskriftir, þó að stundum sé reyndar listinn yfir innihaldsefnin ansi langur.

Ég hef eldað slatta af uppskriftum úr henni, en uppáhaldið mitt eru ljúffengar amerískar súkkulaðibitasmákökur, ótrúlega góð amerísk eplabaka og Marbella-kjúklingur þar sem ægir saman ótrúlegustu innihaldsefnum í ljúffengum og auðveldum ofnrétti. Ég ætla að birta nokkur sýnishorn af uppskriftum úr bókinni eftir helgi.

Matreiðslubókasafnið mitt

Eins og sagði frá í síðasta pistli á ég umtalsvert safn bóka sem á einhvern hátt fjalla um mat.

Margar þessara bóka eru uppskriftasöfn, sum það sem ég vil kalla matarbiblíur, þ.e. stór söfn alls konar uppskrifta úr ýmsum áttum og frá ýmsum tímum sem reyna að ná yfir allt svið matargerðar og vega á við vænt lambslæri. Ég á t.d. tvær hnausþykkar bandarískar biblíur (þar af tvær frá því á tímum seinni heimsstyrjaldarinnar), og svo á ég auðvitað Mat og drykk eftir Helgu Sigurðardóttur, sem ég er reyndar frekar lítið hrifin af (meira um það síðar). Mig vantar reyndar undirstöðuritin The Joy of Cooking, Mastering the Art of French Cooking og Matreiðslubók Nönnu en verð að viðurkenna að ég hef ekki saknað þeirra hingað til (auk þess að hafa aðgang að þeirri síðastnefndu í gegnum Snöru.is ef mig skyldi vanta eitthvað úr henni). Ein undirstöðubók sem mig langar reyndar mjög í er Matarást Nönnu Rögnvaldardóttir (þó ég hafi að henni aðgang um Snöru), en ég tímdi bara ekki að kaupa hana í sínum tíma.

Svo á ég eitthvað af litlum, sérhæfum uppskriftasöfnum, t.d. bækur sem eru bara um fiskrétti, kartöflur eða svepparétti, nú eða þá um tiltekna þjóðlega matargerð, t.d. kreólauppskriftir frá New Orleans, skandinavískar, thailenskar eða mexíkanskar uppskriftir.

Aðrar eru það sem mætti kalla matargerðarbækur, þ.e. bækur sem eru aðallega kennslubækur í matargerð með uppskriftum sem eiga að þjálfa mann í að nota aðferðinar, t.d. Stóra matreiðslubók Iðunnar og sérhæfðar bækur um t.d. brauðbakstur, líkjöragerð og kökuskreytingar.

Þarna undir falla líka bækur sem er ætlað að fræða mann um matargerð tiltekinna heimshluta, þjóða eða þjóðarbrota þar sem uppskriftirnar eru aðallega til glöggvunar og til að gefa manni smá forsmekk. Þarna undir falla t.d. hinar hlussustóru og þungu Culinaria-bækur, en af þeim á ég þrjár og langar í fleiri.

Mitt á milli þess að vera uppskriftasöfn og matargerðarbækur má telja bækur sem ég á um alls konar erlenda matargerð þar sem kennt er að nota ýmsar aðferðir og fjallað um matarhefð landanna en með stærra hlutfalli uppskrifta en matargerðarbækurnar. Þar má t.d. telja bækur um indverska, portúgalska, franska, gríska og thailenska matargerð.

Fjær efninu en samt tengdar eru matarbækurnar sem ég vil kalla svo. Þetta eru bækur sem fjalla algerlega eða næstum alveg um mat og/eða matargerð og/eða matmenn og/eða matreiðslumenn, en innihalda engar eða fáar uppskriftir.

Þar má t.d. telja Lífeðlisfræði bragðlaukanna (Physiologie du goût) eftir franska sælkerann og matmanninn Brillat-Savarin, ferða- og minningabækur Anthony Bourdain, ritgerðasöfn bandaríska matarblaðamannsins Jeffrey Steingarten, æviminningar veitingahúsagagnrýnandans Ruth Reichl, eina af matarminningabókum M.F.K. Fischer og matarsagnfræði ýmiskonar. Þar má fremsta telja The Raj at Table eftir David Burton, en hún fjallar um ensk-indverska matargerð frá þeim tíma þegar Bretar réðu ríkjum á Indlandi og inniheldur m.a. frábæra uppskrift að kedgeree sem ég hef ætlað mér að birta hérna síðar meir.

Svo á ég, í stóru skáldsagnasafni mínu, einhvern slatta af bókum, aðallega glæpasögum, sem að einhverju leiti snúast um mat og innihalda einhverjar uppskriftir, en ég tel þær varla með því ég hef aldrei freistast til að prófa svo mikið sem eina uppskrift úr neinni þeirra. Reyndar hef ég eldað steikta græna tómata eftir uppskrift í bók Fannie Flagg með sama titli, en sú er nú líka talsvert meira en bara glæpasaga. Stundum rekst ég líka á umfjöllun um spennandi rétti í skáldsögum eða ferðasögum, t.d. í bókum Frances Mayes um Toskana á Ítalíu og bókum eftir bandaríska rithöfundinn Jennifer Crusie.


Síðast en ekki síst má nefna stoðefnið, þ.e. bækur um innihaldsefni (t.d. Sveppabókina) og næringarefnatöflur, framreiðslubækur (t.d. Val og venjur í mat og drykk), veitingahúsaorðabækur og matarorðabækur á ýmsum tungumálum. Þetta eru aðallega forvitnilegar bækur, en hafa stundum komið sér vel.

Ég hef ætlað mér að kynna hérna þær af matreiðslubókunum mínum sem mér finnast gagnlegastar og birta síðan eina eða fleiri uppskriftir úr þeim sem ég hef prófað. Þó að ég kalli þetta matreiðslubók vikunnar, þá er ekki endilega víst að þetta verði vikulegur pistill, en ég ætla þó að reyna að birta alla þessa matreiðslubókapistla og -umsagnir á sunnudögum, og eina eða fleiri uppskriftir úr hverri bók í vikunni á eftir.