Franskar ostabollur (Gougères)

Ef þig langar að útbreiða hamingju og gleði, þá er tilvalið að baka þessar gómsætu ostabollur. Ég hef enn ekki hitt fyrir neinn sem ekki þóttu þær góðar, og það er ekki óalgengt að það breiðist bros um andlit fólks þegar það smakkar á þeim.

Þessar bollur eru taldar eiga uppruna sinn í Bourgogne-héraði í Frakklandi og eru sömu ættar og vatnsdeigsbollur.

Þær eru bornar fram kaldar til að hreinsa bragðlaukana við vínsmökkun, og volgar eða kaldar sem forréttur eða smáréttur. Það má setja í þær fyllingu, t.d. skinku eða sveppi, og það er gott að setja á þær sultu, en mér finnst þær bestar án þess að nokkuð sé sett á þær.

Deigið má nota til að baka bollur af ýmsum stærðum, en ef það á nota fyllingu er venjan að baka stóran hring. Ég hef líka séð stangir úr gougere-deigi og í rauninni mætti baka alls konar stykki, rétt eins og úr venjulegu vatnsdeigi.

Uppskriftin er upprunalega úr The Silver Palate Cookbook, en er aðlöguð að metrakerfinu, og ég hef bætt við athugasemdum frá mér. Uppskriftin ætti að skila 18 til 20 bollum ef það er notuð matskeið til að skammta þeim á plötuna.


Franskar ostabollur (Gougères)
Í bollurnar:
1 bolli mjólk
115 g ósaltað smjör (þetta í grænu umbúðunum)
1 tsk salt
1 bolli sigtað hveiti (Ath. sigta fyrst, mæla svo)
4 egg
1 ½ bolli rifinn ostur

Í upprunalegu uppskriftinni er talað um Parmigiano-Reggiano ost eða hann og Gruyére-ost til helminga, en ég hef notað ½ bolla af Parmigiano og ostaskorpur sem ég hef safnað í frystinn hjá mér og eru blanda af Gouda, Brauðosti, Maribo, Havarti og Óðalsosti, þannig að það er talsvert happdrætti hvaða ostur lendir í bollunum í hvert skipti.

Á bollurnar:
1 egg, hrært
1 bolli fínrifinn eða dyftur Parmigiano-Reggiano ostur, ef þess er óskað að hafa ost ofan á bollunum (mér hefur reyndar nægt 2/3 bolli)

Aðferð:
Hitið ofninn í 190°C. Léttsmyrjið bökunarplötu (ég nota bökunarmottu úr sílikoni og þá þarf ekki að smyrja, og ekki heldur ef bökunarpappír er notaður).

Smjör, mjólk og salt sett í pott og hitað upp að suðu við meðalhita. Þegar blandan sýður er hún tekin af hellunni og hveitinu skellt út í og hrært vel saman með sleif. Síðan er potturinn settur aftur á helluna og deigið soðið og hrært stöðugt í þar til það er þykkt og samfellt og loðir ekki lengur við hliðarnar og botninn á pottinum. Þetta ætti ekki að taka meira en 2 mínútur (bókin segir 5 mínútur).

Takið pottinn af hellunni og hrærið 4 eggjum saman við, einu í senn og blandið vel saman á milli. Blandið þvínæst ostinum vel saman við. Deigið verður mjög þykkt við þetta.

Skammtið deiginu á plötuna með matskeið. Deigklessurnar ættu að vera u.þ.b. á stærð við borðtennisbolta eða golfkúlu og það er gott að hafa minnst 2 cm á milli þeirra. Deigið rennur ekki út, en það lyftir sér svolítið og bollurnar þenjast út.

Sláið fimmta eggið í sundur í skál og burstið efra borðið á bollunum með eggjahrærunni. Stráið Parmigiano-osti yfir, ef þess er óskað.

Bakið í miðjum ofni. Setjið plötuna inn og lækkið hitann í 175°C. Bakið þar til bollurnar hafa lyft sér og eru gullinbrúnar. Það ætti að taka á bilinu 15 til 25 mínútur, allt eftir ofninum. Berið fram heitar eða kaldar.

Ath! Þær eru seðjandi, en það er samt erfitt að hætta að borða þær.

Gerlaust brauð að mætti mömmu Matgæðingsins

Mamma mín bakar stundum þetta brauð, sem er gerlaust. Ég veit ekki hvar hún fékk uppskriftina, en hún hefur tekið breytingum í gegnum árin og er eiginlega bara mömmuuppskrift í dag.

Þetta brauð er best á meðan það er enn volgt úr ofninum, með smjöri sem fær að bráðna niður í sneiðarnar. Það er líka gott að fá sér ost og etv.smá sultu, en það er alls ekki nauðsynlegt.



Ég hef ætlað mér að prófa að baka það sykurlaust, fyrst með því að sleppa sykrinum og ef það gengur ekki, þá með erýtrítóli.

Það er hægt að fikta á ýmsa vegu í uppskriftinni, t.d. nota hveitiklíð, rúgmjöl eða haframjöl með hveitinu, og svo má líka setja t.d. hnetur og/eða rúsínur í það.

500 g hveiti eða 400 g hveiti og 100 g heilhveiti
6 tsk lyftiduft
1 1/2 tsk sykur
300-350 ml mjólk eða blanda af mjólk og vatni
1 1/2 tsk salt
Mjólk eða þeytt egg til að bursta með.

Sigtið saman þurrefnin og bætið megninu af mjólkinni saman við. Hnoðið þar til deigið er slétt og samfellt og bætið við mjólk eins og þarf. Mótið í hleif og burstið hann með mjólk eða þeyttu eggi.

Setjið strax inn í ofn og bakið neðst í ofninum við 175°-200°C, í um klukkutíma.

Brauðið er með þykkri og frekar harðri skorpu.

Pottþétt skúffukaka

Þessa uppskrift kann ég utan að og hef bakað margar slíkar í gegnum tíðina, í ýmsum tilbrigðum. Grunnuppskriftinni má breyta lítillega til að fá súkkulaðiköku, hvíta köku, kanilköku eða eplaköku.

Efni í súkkulaðiköku:
3 bollar hveiti
2 bollar sykur
2-3 msk kakóduft (eða meira, eftir smekk)
2 tsk lyftiduft
2 egg
1 til 1,5 bolli mjólk (eftir þörf)
150 g smjörlíki, brætt
1 tsk vanilludropar


Aðferð:
Þurrefnunum blandað saman og eggjunum og 1 bolla af mjólk hellt saman við. Smjörlíkinu hellt saman við um leið og hrærivélin er sett af stað. Hrært vel saman - ég mæli með að nota þeytarann en ekki hrærarann til að fá léttara deig. Mjólk bætt við ef þarf. Soppan á að vera tiltölulega þykk en nógu þunn til að renna samfellt úr skálinni. Hellt í ofnskúffu.

Bakað við 175 °C (160 °C í blástursofni) í 20-30 mínútur. Kælt og kakóglassúr jafnað yfir. (Ég nota aldrei uppskrift þegar ég geri glassúr, en þessi hljómar vel). Ef það á að setja nammi á kökuna, t.d. Smarties, er best að bíða þar til efsta yfirborð glassúrsins er orðið þurrt og raða þá namminu ofan á.

Tilbrigði:

• Hvít kaka: Sleppið kakóinu og setjið 1,5 tsk af vanilludropum saman við deigið. Notið kakóglassúr. 
• Sítrónukaka: Sleppið kakóinu og vanilludropunum og setjið 2 tsk af sítrónudropum út í deigið. Búið til hvítan glassúr, bætið nokkrum dropum af gulum matarlit saman við og ca. 1/2 tsk af sítrónudropum eða 1 msk af sítrónusafa.
• Kanilkaka: Sama uppskrift og hvít kaka, en kanilsykri stráð yfir soppuna áður en hún fer í ofninn. Til að gera kanilsykur: Blandið saman ca 1 dl af strásykri og 1 tsk af kanildufti og hrærið vel.
• Eplakaka: Sama uppskrift og hvít kaka, en eplasneiðum raðað ofan á soppuna og kanilsykri stráð yfir áður en hún fer í ofninn.

Hello Dolly kaka

Af því að uppáhalds páskaeggin mín (þessi frá Mónu) eru ekki lengur framleidd, þá er ég að hugsa um að búa til Hello Dolly skúffuköku í staðinn um páskana.

Þetta augljóslega bandaríska fyrirbæri er eiginlega ekki kaka, a.m.k. er ekkert lyftiefni í henni og það þarf bara að blanda saman efninu í botninn á henni. Hinu er bara stráð ofan á botninn í lögum. Hún er svo auðveld að barn sem kann á dósaupptakara og hitastillingar á ofni gæti búið hana til. Hún er dísæt og það er afar erfitt að hætta að borða hana þegar maður er einu sinni byrjaður.

Ekki veit ég hvaðan nafnið er komið, en mér finnst það geta bent til þess að kakan hafi orðið til um það leiti sem söngleikurinn (árið 1964) eða kvikmyndin (árið 1969) með sama nafni náði vinsældum westan hafs. Hún er stundum kölluð 7-laga kaka, sem er misnefni, því lögin eru bara 5, þó að innihaldsefnin séu sjö.


Þessi uppskrift fyllir upp í ca. 15x20 cm bökunarform, frekar djúpt.

• 1,5 bolli mulið grahamskex
• 1/2 bolli smjör
• 1/4 bolli sykur (má sleppa - kakan er alveg nógu sæt þó maður bæti ekki sykri í hana)
• 1,5 til 2 bollar súkkulaðibitar (þú ræður hvaða tegund þú notar, en ég er hrifin af Síríus Konsum) 
• EÐA 1 bolli súkkulaðibitar og 1 bolli Butterscotch-bitar eða Peanut Butter-bitar (hafa stundum fengist í Hagkaupum og sennilega líka í Costco)
• 1 bolli grófsaxaðar valhnetur eða pekanhnetur
• 1 bolli kókosmjöl
•  1 dós sæt, niðursoðin mjólk (sweetened condensed milk) - ég hef ekki kynnt mér í hvaða almennu matvöruverslunum hún fæst (held þó að hún fáist í Hagkaupum), en þú færð hana örugglega í einni af asísku matvörubúðunum í Reykjavík, s.s. Asian Market, Vietnam Market eða Mai Tai (smelltu hér til að sjá mynd af dósunum - það er Nestlé Carnation sem er algengast að fáist)

 Hitið ofninn í 180 °C. Bræðið smjörið og hrærið kexmylsnunni (og sykrinum, ef hann er notaður) saman við. Smyrjið bökunarformið og þjappið mylsnublöndunni í botninn. Ekki þjappa of fast, því þá verður botninn grjótharður og situr eftir þegar bitarnir eru teknir upp úr forminu.

Stráið hnetunum yfir botninn, síðan súkkulaðibitunum (og Butterscotch/Peanut Butter-bitunum, ef þú notar þá) og loks kókosmjölinu. Hellið mjólkinni yfir í jöfnu lagi.

Bakið í 25-30 mínútur, eða þar til mjólkin er orðin að karamellu og kókosmjölið er farið að brúnast.

Takið út, látið kólna og skerið í ferninga (best er að skera kökuna við stofuhita). Ekki er verra að bera þetta nammi fram með kaffi og þeyttum rjóma.

Nægir til að koma einum temmilegum saumaklúbb í sykurvímu eitt kvöld.

Sjóræningjakaka (Ávaxtakaka, Skosk jólakaka)

Það er orðið helst til seint að birta þessa uppskrift fyrir þessi jól, en það þarf ekki endilega bara að baka hana fyrir jólin.

Þetta er gömul skosk uppskrift. Á mínu heimili er hún kennd við sjóræningja, enda nota ég Captain Morgan romm í hana. Þetta er dýr kaka – ég held að efnið hafi kostað hátt í 4.000 kr. fyrir þessi jól – en vel þess virði því þetta er besta ávaxtakaka sem ég hef smakkað. Meira að segja fólki sem venjulega er ekki hrifið af ávaxtakökum þykir hún góð.

Athugið að það þarf ekki endilega að nota nákvæmlega þá ávexti sem gefnir eru í uppskriftinni. Það er fjölbreytnin og magnið sem skiptir mestu máli. Ef eitthvað finnst ekki hikið þá ekki við að nota eitthvað annað í staðinn. Gætið þess bara að það séu þurrkaðir eða sykraðir ávextir eða ávextir í sykurlegi – venjulegir niðursoðnir ávextir ganga ekki og ekki heldur ferskir ávextir. Ég gef upp í uppskriftinni það sem ég notaði í staðinn fyrir það sem ég fann ekki þegar ég bakaði kökuna síðast, en hikið ekki við að nota t.d. döðlur, þurrkuð epli, þurrkað mangó eða sveskjur. Ég ímynda mér að það hljóti líka að vera gott að nota möndlur eða pistasíur.

Í sambandi við bökunarhitann: EKKI hækka hann til að reyna að stytta bökunartímann, kakan brennur þá bara.

Í fyllinguna:

1. 2 1/2 bolli ljósar rúsínur (u.þ.b. 340 g.). Hér gafst ég upp á leitinni og notaði í staðinn þurrkuð trönuber og þurrkaðar apríkósur og gráfíkjur sem ég saxaði niður í bita á stærð við rúsínur.
2. 2 bollar dökkar rúsínur (u.þ.b. 255 g)
3. 1 3/4 bolli kúrenur (u.þ.b. 225g).
4. 1 3/4 bolli saxaðir sykurlegnir ávextir (s.s. rauð kokkteilkirsuber, ananas og apríkósur). Hér notaði ég rauð og græn kokkteilkirsuber og súkkat, en það mætti t.d. nota blöndu af kokkteilkirsuberjum og sykraðan, þurrkaðan ananas.
5. 3/4 bolli saxaður, sykraður appelsínubörkur. Sá sem fæst í Bónus er í réttri stærð og þarf ekki að saxa.
6. 1/2 bolli vatn
7. 1/2 bolli dökkt romm. Notið gott romm, t.d. Captain Morgan.
8. 2 tsk rifinn appelsínubörkur (bara þetta appelsínugula)
9. 2 tsk rifinn sítrónubörkur (bara þetta gula)
10. 1 tsk Lyle's Golden Syrup eða ljóst melassasíróp
11. 3/4 tsk matarsódi

Í deigið:

• 2 bollar plús 2 msk hveiti (t.d. Kornax í rauðum poka)
• 3 tsk lyftiduft
• 1 tsk salt
• 250 g ósaltað smjör (þetta í græna bréfinu), við stofuhita
• 1 1/2 bolli (þjappaður) dökkur púðursykur
• 5 stór egg
• 6 msk. dökkt romm

Hrærið fyrstu 6 innihaldsefnunum saman í stórum potti. Bætið við 1/2 bolla af rommi. Látið suðuna koma upp við meðalhita og hrærið oft í á meðan. Takið pottinn af hellunni þegar vökvinn sýður og hrærið appelsínu- og sítrónuberkinum saman við ásamt sírópinu og matarsódanum. Látið standa þar til ávextirnir hafa dregið í sig allan vökvann, u.þ.b. 1-2 klukkutíma. Hrærið oft í á meðan.

Hitið ofninn í 160 °C (blástursofn: 150 °C). Takið springform sem er 25 cm í þvermál og smyrjið vel að innan. Hyljið botninn og hliðarnar með bökunarpappír (best að klippa hring sem er aðeins stærri en botninn og síðan ræmu sem nær hringinn innan í hliðunum og láta skarast). Smyrjið bökunarpappírinn.

Sigtið hveitið, lyftiduftið og saltið saman í skál. Hrærið saman smjöri og sykri í hrærivélarskál þar til létt og ljóst. Hrærið eggjunum saman við einu í einu og blandið vel á milli. Setjið hveitið saman við og hrærið þar til soppan er rétt blönduð. Kakan verður seig ef soppan er hrærð of lengi eftir að hveitið kemur saman við. Blandið nú ávaxtablöndunni saman við með handafli. Hellið í formið og jafnið út. Lokið forminu vel með álpappír.

Bakið kökuna í 2 klst. Lækkið þá hitann í 135 °C (125 °C) og bakið áfram þar til prjónn sem er stungið í kökuna miðja kemur út hreinn en örlítið rakur. Þetta á að taka um 30 mínútur, en getur tekið allt að klukkutíma. Á þessu stigi þarf að hafa góðar gætur á kökunni því þarna er hættan á að hún brenni mest.

Þegar kakan er bökuð, takið hana út og setjið á kökurekka og takið álpappírinn ofan af. Pikkið kökuna rækilega með grillteini og stingið djúpt niður í hana. Dreypið 6 msk af rommi smám saman yfir allt yfirborð kökunnar. Það er fullkomnlega eðlilegt ef það snarkar í kökunni.

Látið nú kökuna kólna alveg í forminu. Rennið hníf eða pönnukökuspaða meðfram hliðunum til að losa kökuna og takið síðan hliðarnar af forminu. Takið kökuna upp af botninum og látið bökunarpappírinn vera á henni. Pakkið þétt inn í álpappír og geymið í kæli.

Best er að geyma kökuna og leyfa henni að þroskast í a.m.k. hálfan mánuð, og vökva hana með c.a. 1/3 bolla af rommi á viku fresti. Takið bökunarpappírinn af og látið hana standa og ná stofuhita áður en hún er borin fram.

Svona köku er gott að bera fram með harðri sósu og/eða þeyttum rjóma, allt eftir smekk. Sósan dregur fram bragðið, rjóminn mildar það. Ég mæli með að láta hvern og einn um að skammta sér sósu/rjóma, því sumum finnst kakan best eins og hún kemur fyrir.

Harða sósan er kölluð „hörð“ af því að hún inniheldur áfengi. Án þess er þetta bara venjulegt smjörkrem.

Hörð sósa:
1/2 bolli smjör, mjúkt
1 1/2 bolli flórsykur
2 msk romm (óáfeng: notið 1 tsk af vanilludropum í staðinn fyrir rommið)

Hrærið saman sykur og smjör þar til létt og ljóst. Hrærið rommi/vanilludropum saman við. Berið fram við stofuhita.

Kúmenkaka (Seed Cake)

Uppáhaldið hans Bilbó Baggins. Í alvöru. Í Hobbitanum minnist Tolkien sérstaklega á svona köku í frásögninni af dvergaveislunni heima hjá Bilbó. (Seed cake, fyrir þá sem hafa lesið hana á ensku)

Innihald:

240 g smjör, við stofuhita (látið mýkjast í ca. 40 mín.)

240 g strásykur, fíngerður

4 stór egg

320 g hveiti, sigtað

2 1/2 tsk lyftiduft

1 tsk salt (ef notað er saltað smjör má sleppa saltinu)

4-6 msk mjólk eða kaffirjómi

2 msk demerara-sykur (grófur brúnn sykur)

30 g kúmenfræ

3 msk koníak

1 tsk múskat (duft) eða 1/2 tsk múskat og 1/2 tsk múskaðhýði (mace, einnig kallað múskatblóm eða masi – ef ykkur tekst að finna það hérna á Klakanum þá þigg ég gjarnan að fá að vita hvar, því ég er búin að leita í öllum helstu matvöruverslunum höfuðborgarsvæðisins og nokkrum úti á landi)

Aðferð:

Hitið ofninn í 180 °C (170 °C ef þið eruð með blástursofn eins og minn sem ekki er hægt að taka blásturinn af).

Bökunarform: í upprunalegu uppskriftinni er gefið upp hringform, 18 cm í þvermál. Þetta getur ekki verið venjulegt grunnt form fyrir lagkökur heldur hlýtur það að vera djúpt springform, því að ég bakaði þessa stærð af uppskrift í tveimur lagkökuformum, öðru 18 cm og hinu 20 cm. Kakan er það bragðmikil að ég mæli ekki með að hafa hana þykka, og því er betra að nota tvö lagkökuform en eitt springform.

Ef þú átt ekki sílikon- eða teflonform, þá þarf að smyrja formin eða leggja bökunarpappír í botninn.

Setjið eggin í skál og þeytið lítillega til að blanda rauðum og hvítum vel saman. Setjið smjörið og strásykurinn í hrærivélarskál og hrærið vel saman þar til létt og ljóst. Blandið eggjahrærunni smám saman út í. Þegar egg, sykur og smjör eru vel blönduð, bætið þá við kúmenfræinu og kryddinu. Blandið síðan hveitinu varlega saman við með sleikju þar til það er rétt svo blandað. Kakan getur orðið seig ef þetta er gert í hrærivél og það er hrært of lengi. Þar að auki er deigið það þykkt að það er sóðalegt að nota hrærivélina, hversu varlega sem maður fer, því hveitið vill puðrast upp úr skálinni og út um allt.

Hrærið þvínæst koníakinu út í og loks mjólkinni eða rjómanum. Notið það magn sem þarf til að deigið nái þeirri þykkt sem þarf til að það detti af skeið þegar henni er hvolft. Ef það rennur, þá er það of þunnt. Jafnið í formið/formin og stráið demerara-sykrinum yfir (þar þarf að tvöfalda uppgefið magn ef notuð eru tvö form).

Bakið í miðjum ofni í 40 til 50 mínútur, eða þar til prjónn sem er stungið í miðja kökuna kemur út hreinn. Kælið í forminu í 10 mínútur og takið þá úr og kælið á vírgrind. Kúmenkaka er best þegar hún hefur fengið einn eða tvo daga til að taka sig. Til þess er henni pakkað inn í álpappír eða bökunarpappír og sett í loftþétt ílát. Hún geymist í upp undir viku. Hún geymist líka vel í frosti.

Bökuð bláber undir stökkri skorpu (blueberry crisp)

Nú ættu bláberin að vera orðin þroskuð og því er tilvalið að birta gómsæta bláberjauppskrift.

Þessi uppskrift er fengin úr bandaríska matreiðslutímaritinu Saveur. Ég gerðist áskrifandi að því í byrjun árs 2008 þegar dollarinn var tiltölulega ódýr. Ég hefði gjarnan viljað halda áfram að vera áskrifandi, en þegar kom að því að endurnýja var allt breytt: bankarnir hrundir og efnahagurinn í rúst og dollarinn nálægt því tvisvar sinnum dýrari en þegar ég upphaflega keypti  áskriftina. Ég tímdi hreinlega ekki að halda áfram, en þangað til ég spring á limminu og kaupi nýja áskrift hef ég eitt ár af blöðum til að endurlesa og elda upp úr. 

Ég minnkaði uppskriftina þannig að hún er fyrir 1-2, en gef magn fyrir 6-8 í svigum.

Efni:

1 bolli (6 bollar) bláber, fersk eða frosin

40 ml (1/2 bolli) strásykur

50 ml (1 1/4 bolli) hveiti

30 ml (2/3 bolli) púðursykur

Salt á hnífsoddi (1/8 tsk)

25 gr (150 gr) smjör, kælt og skorið í litla bita (í rúmmálseiningum gerir þetta annars vegar 1 msk + 2 tsk og hins vegar 10 msk)

Rjómi

Hitið ofninn í 175 °C. Blandið varlega saman bláberjum og strásykri í skál. Setjið í hæfilega stórt bökunarfat og hristið það til að jafna út. Setjið til hliðar.

Hrærið saman hveiti, púðursykri og salti í skál. Bætið við smjörinu og saxið það saman við með tveimur hnífum eða deigskera (eða farið stystu leið og notið matvinnsluvél) þar til myndast hefur gróf mylsna sem minnir á haframjöl. Stráið í jöfnu lagi yfir bláberin.

Bakið þar til berin bullsjóða og skorpan er gullin á lit. Í upprunalegu uppskriftinni er talað um 50 mínútna bakstur fyrir heila uppskrift, en 20-30 mínútur ættu að nægja fyrir litla uppskrift. (Ég bakaði þetta í 4 litlum creme brulee-formum og það tók um 20 mínútur).

Látið kólna í ca. 10 mínútur (15 mínútur). Borðið volgt eða við stofuhita, með rjóma (óþeyttum) eða mjúkum vanilluís.

Naflakökur með hindberjasultu

Þessar glæsilegu smákökur eru gómsætar og auðvelt að búa þær til. Þær eru gerðar úr shortbread-deigi, sem er tegund af smjördeigi. Þær eru þéttar í sér og molna svolítið þegar bitið er í þær og áferðin er örlítið sendin. Kökurnar hafa milt möndlubragð sem fer vel við sultuna.

Magn: ca. 30 smákökur

Bökunartími: 14-18 mínútur
Kólnunartími: 60 mínútur

Í deigið:
1 bolli smjör, mjúkt
2/3 bolli sykur
1/2 tsk. möndludropar
2 bollar hveiti

Ofan á:
1/2 bolli hindberjasulta

Kremið:
1 bolli flórsykur
1 1/2 tsk. möndludropar
2-3 tsk. vatn

Þeytið saman smjör, sykur og möndludropa á meðalhraða þar til létt og ljóst. Skafið skálina oft til að vera viss um að allt blandist mjög vel. Setjið hrærarann í og hrærið á litlum hraða og bætið hveitinu saman við smjörhræruna og blandið vel. Setjið deigið í lokað ílát og kælið í a.m.k. 1 klst.

Hitið ofninn í 175 °C. Mótið kúlur úr deiginu, ca. 2,5 cm í þvermál. Leggið kúlurnar á ósmurða bökunarplötu með ca. 5 cm millibili. Þrýstið þumarputtanum niður í miðjuna á hverri kúlu til að fletja kúlurnar og gera holur í þær miðjar (það gerir ekki til þó að sprungur komi í brúnirnar á holunum). Setjið um 1/4 tsk. af sultu í hverja holu.

Bakið í 14 til 18 mín. eða þar til brúnirnar á kökunum eru ljósbrúnar. Takið úr ofninum og látið standa í 1 mín. og fjarlægið þá af plötunni og setjið á grind til að kólna. Látið kólna alveg áður en kremið er sett á.

Hrærið saman flórsykrinum, möndludropunum og vatninu með handþeytara þar til mjúkt og samfellt. Best er að hafa kremið nokkuð þykkt en samt fljótandi. Setjið í sprautupoka með pínulitlum stút eða búið til kramarhús og dreypið kreminu í taumum yfir smákökurnar.

Ananaskaka á hvolfi

Þetta er gömul en góð uppskrift sem ekki bregst. Kakan er frekar blaut en samt létt og mjög bragðgóð. Smjörið og púðursykurinn verða að karamellusósu sem sígur niður í kökuna þegar henni er hvolft úr forminu.

Matreiðslubók: Sweet Food

Fyrir 6-8.

Efni:
20 gr. ósaltað smjör, brætt
2 msk. púðursykur (þjappið þétt í skeiðina)
440 gr. dós af ananashringjum í safa

90 gr. ósaltað smjör, mjúkt (ef þú notar saltað smjör, slepptu þá saltinu í uppskriftinni)
125 gr. (1/2 bolli) fínn sykur (caster sugar í upphaflegu uppskriftinni, sem er mitt á milli flórsykurs og strásykurs í grófleika, en venjulegur Dansukker strásykur er nógu fíngerður)
2 egg, léttþeytt
1 tsk. vanilludropar
125 gr. (1 bolli) hveiti
1 1/2 tsk. lyftiduft
1/2 tsk. salt

Aðferð:
Hitið ofninn í 180 °C (160 °C eða eftir leiðbeiningum framleiðanda fyrir blástursofn). Smyrjið hliðarnar á 20 cm hringformi (ég nota venjulegt springform því að hringforin mín eru annars vegar of lítið og hins vegar ekki með réttum botni) og hellið brædda smjörinu í þannig að það þeki botninn. Stráið púðursykrinum jafnt yfir. Hellið safanum af ananasnum (geymið safann) og skerið ananashringina í tvennt. Raðið í mynstur í botninn á forminu. Sumir skreyta líka með rauðum kokkteilberjum, skornum í tvennt (það má setja þau á eftir bakstur ef menn vilja).

Þeytið saman mjúka smjörið og sykurinn þar til létt og ljóst. Bætið eggjunum smám saman út í og hrærið vel á milli. Blandið vanilludropunum út í og blandið vel. Með hrærarann á minnsta hraða (eða notið sleikju og handaflið) blandið smám saman til skiptis ananassafanum og hveitinu sem er búið að blanda lyftiduftinu og saltinu saman við áður. Jafnið deiginu yfir ananasinn í forminu. Bakið í 35-40 mín. eða þar til prjónn sem er stungið í miðja kökuna kemur út hreinn.

Látið standa í forminu í 10 mín. og hvolfið þá á grind til að kólna (hafið tusku eða pappírsþurrkur undir, því að karamellan á það til að leka niður af kökunni.

Vínarterta - Randalín

Þetta er ein af mínum uppáhaldskökum. Uppskriftina fékk ég hjá ömmu minni.

Efni:
500 gr. hveiti
250 gr. sykur
250 gr. smjör eða smjörlíki, mjúkt
2 egg
1 1/2 tsk. hjartarsalt
klípa af lyftidufti
kardimommudropar eða kardimommuduft eftir smekk

Aðferð:
Blandið þurrefnunum saman. Hnoðið smjörið/smjörlíkið, dropana (ef notaðir) og eggin saman við þar til samfellt deig hefur myndast. Kælið í ísskáp yfir nótt.

Fletjið deigið í ca. 1 til 1,5 cm þykkt. Best er að baka allt deigið í einu lagi á bökunarplötu og skera það niður eftir bakstur. Bakið í miðjum ofni við 200 °C (180-190 °C í blástursofni), þar til kakan er gullinbún og gegnbökuð. Takið út og kælið á plötunni.

Skerið kökuna niður í þau lög sem óskað er eftir. Venjan er að hafa annað hvort 5 þunn lög eða 3 þykkari lög í kökunni. Leggið rabarbarasultu eða sveskjusultu (uppskrift fylgir) á milli laganna þegar kakan er orðin ylvolg, og raðið hanni saman. Snyrtið brúnirnar eftir þörfum.

Athugasemdir:

• Má frysta.
• Annað afbrigði af vínartertu sem ég hef ekki fundið nafn á, er bakað í hringformum, sulta lögð á milli og bleikur glassúr settur ofan á. Sú kaka var vinsæl í bakaríum þegar mamma var ung.

Sveskjusulta:
1 kg. sveskjur
650 gr. sykur

Leggið sveskjurnar í vatn í hálftíma til að mýkja, ef þarf (ætti ekki að þurfa ef þær eru nýkeyptar). Maukið sveskjurnar og sjóðið við lágan hita með sykrinum í 30 mín. Kælið og smyrjið á kökuna.

Fuglahreiður

Gómsæt lítil hreiður úr kransakökudeigi með smjörkremi, súkkulaðihjúp og fyllingu úr ávöxtum. Fínar til að ögra saumaklúbbnum.

Matreiðslubók: 100 fristende Konditorkager, útg. af Ugebladet.
Stærð uppskriftar: ca. 20 stk.
Tími: um 70 mínútur + kólnunartími fyrir smákökurnar

Kransakökuklattar:
200 gr. bökunar-möndlumassi (marsipan)
8 msk. sykur
2 eggjahvítur (geymið rauðurnar fyrir smjörkremið)

Rífuð möndlumassann með grófu rifjárni og hlandið helmingnum af sykrinum saman við. Stífþeytið eggjahvíturnar og blandið hinum helmingun af sykrinum smám saman við á meðan þeytt er. Blandið eggjahvítunum smám saman út í möndlumassann og blandið saman í samfelldan massa.

Setjið kransakökudeigið í sprautupoka og búið til litlar kringlóttar kökur (skammtið í spíral - sjá næstu mynd) á bökunarpappír á bökunarplötu. Þvermálið ætti að vera um 4,5 cm og þykktin um 1,5 cm. Lyftir sér ekki í bakstri, þannig að það má vera stutt á milli þeirra. Bakið við 200 °C (180°C í blástursofni) í 12-15 mín, þar til ljósgullnar á lit. Takið pappírinn af plötunni með kökunum og látið á grind til að klattarnir kólni hraðar.

Smjörkrem:
1 dl. sykur
3 msk. vatn
2 eggjarauður
125 gr. smjör, mjúkt
1/2 tsk vanilludropar (má sleppa)

Blandið saman sykri og vatni í potti og sjóðið varlega þar til hefur myndast glært síróp (látið þykkna aðeins, en forðist að brenna). Byrjið að þeyta eggjarauðurnar og látið sírópið leka í mjórri bunu saman við á meðan. Haldið áfram að þeyta þar til létt og ljóst. Setjið smjörið í hrærivélarskál og hrærið í vélinni og bætið eggjablöndunni smám saman út í þangað til komið er mjúkt krem.

Takið nú kransakökuklattana af pappírnum og smyrjið þunnu lagi af smjörkremi yfir hvern klatta. Setjið afganginn af kreminu í sprautupoka með litlum stút og sprautið hring meðfram ytra byrði allra klattanna. Kælið þar til kremið er hart.

Hjúpur:
125 gr. Síríus Konsúm súkkulaði eða dökkt hjúpsúkkulaði
2 msk. Palmín

Bræðið súkkulaðið yfir vatnsbaði og bætið Palmíninu saman við. Blandið vel saman. Dýfið efri partinum af hverjum klatta í súkkulaði þannig að hjúpurinn nái yfir smjörkremið. Kælið.

Fylling:
Niðursoðnir ávextir, blandaðir eða ein tegund, t.d. mandarínubátar eða apríkósur (eða ferskir plús niðursoðinn safi)
2 dl. safi af niðursoðnum ávöxtum
3 blöð af gelatíni

Hellið safanum frá ávöxtunum og geymið hann. Látið renna vel af ávöxtunum. Skerið í smærri bita ef þarf til að koma fyrir ofan í „hreiðrunum“. Skammtið 3-4 bitum í hvert „hreiður“, eða eins og nægir til að fylla það.

Bleytið gelatínið í smá vatni í 5 mín. Kreistið vatnið úr blöðunum og bræðið þau í potti yfir lágum hita með 2 msk. af safa af ávöxtunum. Hrærið hægt í með handþeytara. Bætið við afganginum af safanum og kælið í vatnsbaði (látið kalt vatn eða ísvatn í skál eða í vaskinn og dýfið botninum á pottinum ofan í) og hrærið stöðugt þar til blandan byrjar að þykkna. Takið þá matarpensil og penslið þunnu lagi af gelatíni yfir ávextina í hverju „hreiðri“. Kælið.

Best borið fram með kaffi, enda mjög sætt.


Hugmynd sem ég á eftir að prófa:
Búa „hreiðurbrúnina“ til úr deigi, sleppa smjörkreminu og húða „hreiðurbrúnina“ með súkkulaði. Fylla „hreiðrin“ með eggjabúðingi eða vanillubúðingi og skreyta með ferskum jarðarberjum eða ferskjusneiðum og gljá með þykku sykursírópi.

Unga fólkið og eldhússtörfin: Kartöflugratín

Í bókinni heitir þetta „kartöflubakstur“, en ég held að fleiri þekki þetta sem „gratín“.

Matreiðslubók: Unga fólkið og eldhússtörfin
Fyrir 6-8 sem meðlæti; fyrir 4-6 sem aðalréttur.

Efni:
700 g kartöflur
4 dl mjólk eða rjómabland
1 egg
75 g rifinn ostur (t.d. Gratínostur)
1/2 tsk salt
1/4 tsk garðablóðberg (tímían)
1/4 tsk múskat (má sleppa) [ég sleppi nú frekar blóðberginu, en það er smekksatriði]
25 g smjör/smjörlíki
1 msk brauðrasp

Aðferð:
Hitið ofninn í 200 °C. Smyrjið eldfast mót.

Þvoið og flysjið kartöflurnar og skerið í mjög þunnar sneiðar og látið í mótið.

Blandið saman mjólkinni, egginu, salti, kryddi og helmingnum af ostinum og hellið yfir kartöflurnar. Stráið raspinum jafnt yfir, látið litla smjörlíkisbita hér og þar ofan á og stráið loks ostinum yfir.

Bakið í um 45 mínútur. Berið fram sem meðlæti með kjöt- eða fiskréttum, eða sem aðalrétt með góðu salati.

Smákökur með kóríander

Ég prófaði þessa gömlu amerísku uppskrift í fyrsta skipti núna fyrir jólin, og sé bara eftir að hafa ekki prófað hana fyrr. Bragðið er óvenjulegt en gott og þær eru skemmtileg tilbreyting frá súkkulaðismákökum og piparkökum. Kökurnar eru ljósar, léttar og mjúkar og geymast í c.a. viku.

Athugið að með kóríander er átt við fræin, ekki laufin, sem hafa allt annað og umdeildara bragð.

Matreiðslubók: The Spice Cookbook

Gerir um 36-40 kökur.

Innihald:
1/2 bolli shortening (bökunarfeiti sem fæst í sumum matvöruverslunum, t.d. Kosti. Crisco er þekkt vörumerki)
1/2 tsk salt
1/4 tsk matarsódi
5 tsk möluð kóríanderfræ (selt sem kóríander/coriander)
_____________________________

1 bolli sykur
1 stórt egg
2 bollar sigtað bökunarhveiti (sigtið fyrst og mælið síðan)
1/2 bolli súrmjólk eða súr mjólk

Aðferð:
Þeytið saman shortening, salt, matarsóda og kóríander þar til vel blandað. Bætið sykrinum smám saman út í og blandið vel. Þeytið eggið saman við og haldið áfram að þeyta þar til blandan er samfelld. Bætið þá við hveitinu og súrmjólkinni til skiptis og blandið vel saman.

Skammtið deiginu með teskeið á létt-smurða bökunarplötu (eða klæðið hana bara með bökunarpappír). Hafið ca. 5 cm á milli deigklessanna og reynið að hafa þær kringlóttar.

Bakið við 190 °C í 15 mínútur eða þar til kökurnar eru létt brúnaðar á brúnunum. Lægri hita þarf ef notaður er blástursofn, oftast á bilinu 170-180 °C.

Kælið á vír-rekkum. Geymið í loftþéttum dósum og neytið innan viku.

Amerískar súkkulaðikökur (brownies)

Ég fann þessa pottþéttu brownies-uppskrift í The Good Housekeeping Cookbook frá 1943. Hún slær alltaf í gegn.

Efni:
3/4 bolli hveiti, sigtað (mæla fyrst, sigta svo)
1/4 tsk. lyftiduft
1/4 tsk. salt
1/2 bolli (100 g) ósaltað smjör, mjúkt (ef bara er til saltað á heimilinu skal sleppa saltinu í uppskriftinni)
1 bolli sykur
2 egg, léttþeytt
60 gr. dökkt súkkulaði, t.d. Síríus Konsúm, brætt og léttkælt
3/4 bolli saxaðar hnetur eða heilar rúsínur. Hnetur sem henta eru t.d. valhnetur, pekan-hnetur, heslihnetur eða macadamia-hnetur.

Aðferð:
Hitið ofninn í 170 °C.

Blandið saman hveiti, lyftidufti og salti.

Þeytið smjörið þar til það er létt og ljóst. Bætið sykrinum smám saman út í. Bætið síðan við eggjunum og því næst brædda súkkulaðinu. Bætið hveitiblöndunni smám saman út í. Hrærið loks hnetunum/rúsínunum saman við. Hellið í lítið ofnfast form (skúffukökuform) og bakið í 30-35 mín., eða þar til kakan stenst þrýstiprófun (er föst undir fingri þegar honum er stutt létt ofan á hana miðja).

Takið úr ofninum og skerið strax í ferninga.

Gott er en ekki nauðsynlegt að sigta smá flórsykur yfir kökuna.

Berið fram volga eða kalda með þeyttum rjóma.

Engifersmákökur

Jólin nálgast og því er hér fljótleg og góð uppskrift að engifersmákökum sem hægt er að baka í flýti og gefa fjölskyldunni á meðan átt er við seinlegri jólabakstur. Þær eiga að vera stökkar meðfram brúnunum en mjúkar í miðjunni.

Bragðið er milt og það má alveg auka engiferinn ef óskað er eftir sterkara bragði.


Matreiðslubók: The Big Ready Steady Cook Book

Gerir ca. 20 smákökur


Efni:
100 g ósaltað smjör (eða saltað og sleppa viðbættu salti í uppskriftinni)
100 g fíngerður strásykur (caster sugar, en Dansukker strásykur dugir alveg)
1/2 tsk. engiferduft
1 1/4 bolli hveiti
1 1/2 tsk lyftiduft
1/2 tsk salt
safi úr ca. 1 appelsínu. Það getur verið að þurfi minni safa en gefinn er upp, eða meiri ef appelsínan er mjög lítil.

Aðferð:
Hitið ofninn í 180 °C (blástursofn: 170 °C). Setjið smjör, sykur, engifer og hveiti í matvinnsluvél og blandð saman þar til myndast hefur fíngerð mylsna. Látið vélina ganga og vætið í með appelsínusafa þar til myndast hefur mjúkt deig.

Skammtið deiginu á smurða bökunarplötu með teskeið og látið vera um 5 cm. á milli deigklessanna. Bleytið gaffal og fletjið deigið með honum.

Bakið í 10-12 mín. eða þar til kökurnar eru gullinbrúnar. Takið þá út og kælið á grind. (Þær eru reyndar algert nammi volgar með kaldri mjólk).

Appelsínu-saffrankaka

Þessi kaka verður fallega heiðgul, þétt í sér og með ljúfu appelsínubragði og votti af saffrankeimi. Hún er góð tilbreyting frá rjómatertum og súkkulaðikökum.

Fyrir 8.
Tími:

Innihald:
1 bolli nýkreistur appelsínusafi (ekki þessi á flöskunum!)
1 msk. fínrifinn appelsínubörkur (bara appelsínuguli parturinn)
1/4 tsk. saffranþræðir
3 egg
155 gr. (1 1/4 bolli) flórsykur
250 g (2 bollar) hveiti
3 tsk. lyftiduft
1/2 tsk. salt
370 g (3 2/3 bollar) möndlumjöl (gæti þurft að búa það til – þá eru möndlurnar fínhakkaðar í matvinnsluvél. Mjölið þarf ekki að vera eins fíngert og hveiti)
125 g ósaltað smjör, brætt (ef ekki er til ósaltað smjör á heimilinu, notið þá saltað smjör og sleppið uppgefna saltinu í uppskriftinni)
Flórsykur til að strá yfir kökuna
Þeytirjómi

Hitið ofninn í 180 °C (160 °C fyrir blástursofn).

Léttsmyrjið 22 cm springform og setjið bökunarpappír í botninn [ég bakaði tvær kökur úr uppskriftinni, í 20 cm formi undan ostaköku og öðru 18 cm formi, sem bendir til að megi nota stærra form en 22 cm]. Blandið saman appelsínusafa, appelsínuberki og saffrani í potti og látið suðuna koma upp. Lækkið hitann og mallið í 1 mín. Takið af hellunni og látið kólna.

Þeytið saman egg og flórsykur þar til létt og ljóst. Blandið saman við sigtuðu hveitinu, möndlumjölinu, appelsínusafanum og smjörinu og blandið saman þannig að deigið verði  samfellt en hrærið eins stutt og hægt er (kakan getur orðið seig ef hún er hrærð of lengi). Jafnið í bökunarformið.

Bakið í eina klukkustund eða þar til prjónn sem er stungið inn í miðja kökuna kemur út hreinn [prófið eftir 45 mín. ef notuð eru minni form - það tók mínar þann tíma að bakast við 160 °C í blástursofni, enda formin minni]. Takið út og látið kólna í forminu í um 15 mín. Takið þá kökuna úr forminu og setjið á grind til að kólna alveg. Sigtið ögn af flórsykri yfir áður en kakan er borin fram og berið fram með þeyttum rjóma.

Moussaka – Grískur ofnréttur

Þessa uppskrift fann ég í bresku kvennatímariti fyrir um 20 árum síðan, en ég hef breytt og aðlagað uppskriftina að mínum smekk og bragðlaukum. Þó að rétturinn sé kenndur við Grikkland, þá er hann líka útbreiddur í ýmsum birtingarmyndum í löndunum þar í kring og í Austurlöndum nær. Nafnið á réttinum er t.d. arabískt.

Fyrir 4.

• 1 stórt eggaldin (ca. 300 gr.)
• Ca. 225 gr. kartöflur
• Ef ekki er til eggaldin má í staðinn nota um 500 gr. af kartöflum
• 350 gr. hakkað lamba- eða kindakjöt, létt-brúnað á pönnu; nota má nautakjöt en lambakjöt er betra
• 6 msk. ólífuolía (EKKI græn!)
• 1 laukur
• 2 hvítlauksrif
• 225 gr. vel þroskaðir tímatar, skrældir og fræhreinsaðir EÐA 1 dós af söxuðum niðursoðnum tómötum
• 1 msk. tómatpúre
• 4 msk. lamba- eða grænmetissoð (má nota vatn, ég finn a.m.k. engan mun...)
• 1 msk. fersk steinselja, söxuð (má sleppa)
• salt og malaður svartur pipar eftir smekk

• ólífuolía eftir þörfum
• klípa af kanil (má sleppa)

Ofan á:
100 gr. parmesan-ostur, rifinn
2 egg
3 dl. grísk jógúrt eða hreint, ósykrað skyr

Aðferð:
Skerið endana af eggaldininu og skerið það í ca. 5 mm. þykkar sneiðar. Stráið salti á sneiðarnar og raðið í sigti og látið renna af þeim í um 30 mín. [Ég hef sleppt þessu og finn engan mun á bragðinu. Þetta er gert til að fjarlægja beiskleika, en nútíma-eggaldin hafa verið kynbætt til að fjarlægja beiskjubragðið]. Skolið úr köldu vatni og þerrið.

Skrælið kartöflurnar og skerið í jafnþykkar sneiðar og eggaldinið.

Hitið 1-2 msk. af ólífuolíu á pönnu og brúnið hakkið. Takið af pönnunni.

Hitið ofninn í 190 °C á meðan kjötsósan er búin til:
Hitið ca. 2 msk. af ólífuolíu á pönnu og steikið eggaldinsneiðarnar í 3-4 mín. á hvorri hlið, eða þar til þær eru mjúkar (virka hálf-glærar að sjá). Bætið við olíu ef þarf, því eggaldinið sýgur olíuna hressilega í sig. Takið af pönnunni og látið olíuna renna af á eldhúspappír.

Setjið þunnt lag af olíu á pönnuna, ef þarf, og steikið kartöflurnar í 2-3 mín. á hvorri hlið. Takið af pönnunni og látið olíuna renna af á eldhúspappír.

Setjið nú lauk og hvítlauk á pönnuna og steikið við lágan hita í um 5 mín. eða þar til laukurinn er mjúkur. Takið pönnuna af hitanum og setjið hakkið á hana. Blandið vel saman og bætið því næst við tómötunum, tómatpúrrunni, soðinu og steinseljunni (ef hún er notuð). Blandið vel og smakkið til með salti, pipar og kanil (ef hann er notaður).

Raðið eggaldinsneiðunum (eða helmingnum af kartöflunum ef bara eru notaðar kartöflur) í botninn á ofnföstu formi (t.d. lasagna-formi) sem tekur a.m.k. 1200 ml. Hellið helmingnum af kjötsósunni yfir og jafnið út. Raðið kartöflusneiðunum yfir og jafnið afganginum af kjötsósunni þar yfir.

Hrærið saman grískri jógúrt, eggjum og parmesan-osti, bætið við klípu af salti og jafnið yfir kjötsósuna. Bakið í um 35 mín., eða þar til sósan bullsýður og efsta lagið er orðið gullinbrúnt.

Það er gott að strá rifnum osti, t.d. Gouda, yfir til að fá meira ostbragð.

Berið fram með góðu brauði og grísku salati.

Þennan rétt má frysta.

Einfalt grískt salat:
Skerið ferska tómata og gúrku í gróf stykki og setjið í skál. Bætið við þunnum sneiðum af rauðlauk ásamt svörtum ólífum og feta-osti. Malið svartan pipar yfir og stráið yfir smá salti. Hellið loks smá ólífuolíu út á og hrærið öllu saman. Ef notaður er kryddaður feta-ostur er gott að nota olíu af honum. Kælið í 10-15 mín. áður en borið er fram.

Challah – fléttubrauð að hætti Gyðinga

Challah-brauð er hefðbundinn hluti af máltíðinni á hvíldardegi gyðinga (Shabbat). Brauðið sem ég bakaði eftir uppskriftinni hér að neðan varð létt og loftkennt og frekar þurrt, með mildu bragði. Gott með smjöri og osti og/eða sultu.

Efni:
180 ml. ilvolgt vatn
55 gr. pressuger eða 2 msk. + 2 tsk. perluger

565 til 680 gr. hveiti
1 msk. sykur
1 1/2 tsk. salt
3 egg, sundurslegin og létt hrærð
3 msk. + tæp 1 tsk. jurtafeiti (shortening), má nota olíu í staðinn

1 eggjarauða
1 1/2 msk. vatn

Aðferð:
Setjið helminginn af volga vatninu í litla skál og myljið eða stráið gerinu saman við. Látið standa í 2-3 mín. og hrærið þá í þangað til gerið er uppleyst. Setjið á hlýjan stað í ca. 5 mín. eða þangað til að blandan hefur næstum tvöfaldast að rúmmáli.

Setjið 450 gr. af hveitinu í stóra skál (t.d. hrærivélarskál) ásamt sykrinum og saltinu og blandið vel saman. Gerið holu ofan í hveitiblönduna og hellið gerblöndunni í hana ásamt því sem eftir er af volga vatninu, eggjahrærunni og 2 msk. af jurtafeitinni.

Hrærið vel saman, t.d. með sleif, þar til allt er vel blandað og ekkert laust hveiti er eftir í skálinni. (Hér má láta hrærivélina taka við; notið deigkrók og hrærið hægt). Bætið þá smám saman við allt at 225 gr. af hveiti. Hættið þegar orðið er til mjúkt deig sem heldur kúluformi þegar það er mótað til.

Setjið deigið á hveitistráð borð (eða haldið áfram í hrærivélinni með deigkrókinum – en ath. að maður færi betri tilfinningu fyrir deiginu með því að handhnoða) og hnoðið í um 15 mín. eða þar til deigið er orðið samfellt, sprungulaust og teygjanlegt.

Mótið deigið í kúlu og setjið í stóra, létt smurða skál. Leggið diskaþurrku yfir og setjið á hlýjan stað til að hefast. Deigið er tilbúið í næstu umferð þegar það hefur tvöfaldast að rúmmáli (ætti að taka um 45 mín.).

Hnoðið deigið niður í nokkrar mín. og látið standa í um 10 mín.

Smyrjið stóra bökunarplötu með teskeiðinni sem er eftir af jurtafeitinni. Skiptið deiginu niður í jafnstóra skammta, jafn marga og á að nota sem þætti í fléttuna (3 á myndinni, en algengt að nota 4 eða 6, eða að gera tvær fléttur: eina stóra og aðra litlan ofan á hana). Mótið í jafnþykkar lengjur sem mjókka til endanna. Þær þurfa að vera aðeins lengri en endanlegu hleifur á að verða.

Festið saman annan endann á öllum lengjunum og fléttið saman í þétta fléttu (forðist að toga í lengjurnar). Þegar komið er út á hinn endann er endunum þrýst vel saman og þeim troðið undir hleifinn. Færið hleifinn varlega yfir á smurða plötuna og leggið diskaþurrku yfir. Látið hefast á hlýjum stað í um 30 mín.

Hitið ofninn í um 200 °C (190 °C fyrir blástursofn). Blandið saman eggjarauðunni og vatninu og penslið sýnilega hluta hleifsins með hrærunni. Bakið í miðjum ofni í um 15 mín., lækkið þá hitann um 10 °C (í 190 °C/180 °C) og bakið í 45 mín. eða þar til brauðið er gullinbrúnt og skorpa hefur myndast. Takið út og kælið á grind.

Biscotti með möndlum, kardimommum og appelsínukeim

Biscotti er ítalskt orð sem þýðir „tvíbakaður”, en Ítalir nota þetta orð yfir allar smákökur. Það er bara utan Ítalíu sem þetta orð er notað yfir tvíbakað sætabrauð eins og það sem hér er fjallað um. Ítalir kalla þessar tvíbökur biscotti di Prato, cantoucchi eða cantoucchini.

Ég er nokkuð viss um að þegar J.R.R. Tolkien skrifaði um lembas var það með svona tvíbökur í huga en ekki skonrok.

Þessar biscotti eru mjög góðar, með mildu appelsínubragði og votti af kardimommum.

Gerir um 40 stk.

Innihald:
2 egg
155 gr. (2/3 bolli) púðursykur, þétt þjappaður í mæliílátið
215 gr. (1 3/4 bolli) hveiti (Kornax eða sambærilegt, ekki kökuhveiti)
1 1/2 tsk. lyftiduft
1/2 tsk. salt
125 g (1 1/4 bolli) möndlur (með hýði)
1 msk. fínrifinn appelsínubörkur (bara guli hlutinn)
1/4 tsk. kardimommuduft

Leiðbeiningar:
Hitið ofninn í 160 °C (fyrir blástursofn: lækkið hitann eftir því sem reynslan eða leiðbeiningar framleiðanda bjóða). Leggið bökunarpappír á ofnplötu.

Þeytið saman eggin og sykurinn þar til létt og ljóst. Blandið saman hveiti, lyftidufti, kardimommum og salti og sigtið ofan í skálina með eggjaþeytunni og hrærið saman ásamt möndlunum og berkinum.

Takið deigið úr skálinni og leggið á hveitistráð borð, skiptið í tvennt og mótið tvo hleifa, ca. 3 cm breiða og 20 cm langa. Ath! Deigið er MJÖG límkennt og því er best að bleyta á sér hendurnar áður en það er handleikið. Ef deigið minnir helst á hraun þegar það er búið að móta það í hleifa, ekki hafa áhyggjur: það sléttast niður í bakstrinum.

Setjið hleifana á bökunarplötuna og bakið í 35-40 mín, eða þar til þeir eru ljósgullnir á lit. Takið út og kælið á grind í ca. 15 mín. [í upprunalegu uppskriftinni stendur að það eigi að kæla þá alveg, en skorpan verður mjög hörð þegar hún er orðin köld og þá er erfitt að skera brauðið jafnt]. Skerið hleifana í fingurþykkar sneiðar með brauðhníf. Farið ykkur hægt því að tvíbökurnar molna auðveldlega. Ef hægt er, haldið utan um hliðar hleifanna á meðan skorið er.

Raðið sneiðunum á bökunarplötu(r) og stingið aftur inn í heitan ofninn og bakið í 10 mín., snúið við og bakið í aðrar 10 mín. Ef sneiðarnar virka ekki gegnþurrar þegar þær koma úr ofninum, þá er það í góðu lagi því þær þorna um leið og þær kólna. Látið kólna alveg áður þær eru bornar fram.

Frábærar með kaffi.

Lummur eða klattar

Matreiðslubók: ??

Efni:
1,5 dl hveiti
1 egg
1 tsk. lyftiduft
1,5 dl. mjólk (eða meira ef þarf)
1 msk. sykur
25 gr. smjörlíki eða smjör
1, 5 dl hafragrautur eða hrísgrjónagrautur (ég nota alltaf hrísgrjónagraut)
1-2 msk rúsínur (ef vill)

Bræðið smjörið/smjörlíkið á pönnu við lágan hita. Kælið lítillega.

Sigtið saman hveiti og lyftiduft í skál. Bætið við grautnum og blandið vel saman. Bætið því næst við helmingnum af mjólkinni og blandið vel. Því næst kemur eggið og afgangurinn af mjólkinni og loks brædda smjörið/smjörlíkið og rúsínurnar síðastar.

Deigið þarf að vera fljótandi, þykkara en pönnukökudeig - nógu þykkt til að renna ekki mikið út á pönnunni. Lummurnar eiga að vera þykkar.

Hitið pönnuna yfir meðalhita. Skammtið deiginu á pönnuna með matskeið. 3-4 lummur ættu að komast fyrir í einu á meðalstórri pönnu. Snúið með spaða. Steikið þar til gullnar á báðum hliðum. Stráið sykri á heitar lummurnar jafnóðum og þær eru teknar af pönnunni.

Berið fram heitar eða kaldar, með sykri, sultu eða pönnukökusírópi.