Challah – fléttubrauð að hætti Gyðinga

Challah-brauð er hefðbundinn hluti af máltíðinni á hvíldardegi gyðinga (Shabbat). Brauðið sem ég bakaði eftir uppskriftinni hér að neðan varð létt og loftkennt og frekar þurrt, með mildu bragði. Gott með smjöri og osti og/eða sultu.

Efni:
180 ml. ilvolgt vatn
55 gr. pressuger eða 2 msk. + 2 tsk. perluger

565 til 680 gr. hveiti
1 msk. sykur
1 1/2 tsk. salt
3 egg, sundurslegin og létt hrærð
3 msk. + tæp 1 tsk. jurtafeiti (shortening), má nota olíu í staðinn

1 eggjarauða
1 1/2 msk. vatn

Aðferð:
Setjið helminginn af volga vatninu í litla skál og myljið eða stráið gerinu saman við. Látið standa í 2-3 mín. og hrærið þá í þangað til gerið er uppleyst. Setjið á hlýjan stað í ca. 5 mín. eða þangað til að blandan hefur næstum tvöfaldast að rúmmáli.

Setjið 450 gr. af hveitinu í stóra skál (t.d. hrærivélarskál) ásamt sykrinum og saltinu og blandið vel saman. Gerið holu ofan í hveitiblönduna og hellið gerblöndunni í hana ásamt því sem eftir er af volga vatninu, eggjahrærunni og 2 msk. af jurtafeitinni.

Hrærið vel saman, t.d. með sleif, þar til allt er vel blandað og ekkert laust hveiti er eftir í skálinni. (Hér má láta hrærivélina taka við; notið deigkrók og hrærið hægt). Bætið þá smám saman við allt at 225 gr. af hveiti. Hættið þegar orðið er til mjúkt deig sem heldur kúluformi þegar það er mótað til.

Setjið deigið á hveitistráð borð (eða haldið áfram í hrærivélinni með deigkrókinum – en ath. að maður færi betri tilfinningu fyrir deiginu með því að handhnoða) og hnoðið í um 15 mín. eða þar til deigið er orðið samfellt, sprungulaust og teygjanlegt.

Mótið deigið í kúlu og setjið í stóra, létt smurða skál. Leggið diskaþurrku yfir og setjið á hlýjan stað til að hefast. Deigið er tilbúið í næstu umferð þegar það hefur tvöfaldast að rúmmáli (ætti að taka um 45 mín.).

Hnoðið deigið niður í nokkrar mín. og látið standa í um 10 mín.

Smyrjið stóra bökunarplötu með teskeiðinni sem er eftir af jurtafeitinni. Skiptið deiginu niður í jafnstóra skammta, jafn marga og á að nota sem þætti í fléttuna (3 á myndinni, en algengt að nota 4 eða 6, eða að gera tvær fléttur: eina stóra og aðra litlan ofan á hana). Mótið í jafnþykkar lengjur sem mjókka til endanna. Þær þurfa að vera aðeins lengri en endanlegu hleifur á að verða.

Festið saman annan endann á öllum lengjunum og fléttið saman í þétta fléttu (forðist að toga í lengjurnar). Þegar komið er út á hinn endann er endunum þrýst vel saman og þeim troðið undir hleifinn. Færið hleifinn varlega yfir á smurða plötuna og leggið diskaþurrku yfir. Látið hefast á hlýjum stað í um 30 mín.

Hitið ofninn í um 200 °C (190 °C fyrir blástursofn). Blandið saman eggjarauðunni og vatninu og penslið sýnilega hluta hleifsins með hrærunni. Bakið í miðjum ofni í um 15 mín., lækkið þá hitann um 10 °C (í 190 °C/180 °C) og bakið í 45 mín. eða þar til brauðið er gullinbrúnt og skorpa hefur myndast. Takið út og kælið á grind.

Engifermjólk

Fyrir 2.

Þessi engiferdrykkur er róandi fyrir magann og góður við vindverkjum og svefnleysi. Engiferrót er þekkt náttúrulyf og er m.a. notuð við bílveiki og sjóveiki.

2,5 dl (1 bolli) mjólk, léttmjólk eða undanrenna (ég hugsa að það megi vel nota sojamjólk eða möndlumjólk, en hef ekki prófað það)
Sykur eftir smekk (jafnvel þó að þú notir almennt ekki sykur þá mæli ég með að nota ögn af honum hér til að taka remmuna úr engiferbragðinu)
1,5 cm bútur af ferskri engiferrót, ca. eins þykk og þumalfingur, EÐA 1/2 tsk af engiferdufti. Ef engiferinn er frekar gamall og þurr getur þurft meira, og minna ef hann er mjög ferskur og bragðmikill.

Skrælið engiferrótina og rífið niður í pott. Bætið við mjólkinni. Ef notað er duft fer mjólkin fyrst í pottinn og engiferinn er hrærður saman við.

Látið suðuna koma upp og hellið mjólkinni í gegnum sigti eða tesíu beint ofan í könnu eða bolla, sykrið og drekkið.

Athugasemd:
Það er hægt að breyta engifermagninu eftir smekk, en ef það er notað of mikið af ferskum engifer getur mjólkin yst þegar hún sýður.

Biscotti með möndlum, kardimommum og appelsínukeim

Biscotti er ítalskt orð sem þýðir „tvíbakaður”, en Ítalir nota þetta orð yfir allar smákökur. Það er bara utan Ítalíu sem þetta orð er notað yfir tvíbakað sætabrauð eins og það sem hér er fjallað um. Ítalir kalla þessar tvíbökur biscotti di Prato, cantoucchi eða cantoucchini.

Ég er nokkuð viss um að þegar J.R.R. Tolkien skrifaði um lembas var það með svona tvíbökur í huga en ekki skonrok.

Þessar biscotti eru mjög góðar, með mildu appelsínubragði og votti af kardimommum.

Gerir um 40 stk.

Innihald:
2 egg
155 gr. (2/3 bolli) púðursykur, þétt þjappaður í mæliílátið
215 gr. (1 3/4 bolli) hveiti (Kornax eða sambærilegt, ekki kökuhveiti)
1 1/2 tsk. lyftiduft
1/2 tsk. salt
125 g (1 1/4 bolli) möndlur (með hýði)
1 msk. fínrifinn appelsínubörkur (bara guli hlutinn)
1/4 tsk. kardimommuduft

Leiðbeiningar:
Hitið ofninn í 160 °C (fyrir blástursofn: lækkið hitann eftir því sem reynslan eða leiðbeiningar framleiðanda bjóða). Leggið bökunarpappír á ofnplötu.

Þeytið saman eggin og sykurinn þar til létt og ljóst. Blandið saman hveiti, lyftidufti, kardimommum og salti og sigtið ofan í skálina með eggjaþeytunni og hrærið saman ásamt möndlunum og berkinum.

Takið deigið úr skálinni og leggið á hveitistráð borð, skiptið í tvennt og mótið tvo hleifa, ca. 3 cm breiða og 20 cm langa. Ath! Deigið er MJÖG límkennt og því er best að bleyta á sér hendurnar áður en það er handleikið. Ef deigið minnir helst á hraun þegar það er búið að móta það í hleifa, ekki hafa áhyggjur: það sléttast niður í bakstrinum.

Setjið hleifana á bökunarplötuna og bakið í 35-40 mín, eða þar til þeir eru ljósgullnir á lit. Takið út og kælið á grind í ca. 15 mín. [í upprunalegu uppskriftinni stendur að það eigi að kæla þá alveg, en skorpan verður mjög hörð þegar hún er orðin köld og þá er erfitt að skera brauðið jafnt]. Skerið hleifana í fingurþykkar sneiðar með brauðhníf. Farið ykkur hægt því að tvíbökurnar molna auðveldlega. Ef hægt er, haldið utan um hliðar hleifanna á meðan skorið er.

Raðið sneiðunum á bökunarplötu(r) og stingið aftur inn í heitan ofninn og bakið í 10 mín., snúið við og bakið í aðrar 10 mín. Ef sneiðarnar virka ekki gegnþurrar þegar þær koma úr ofninum, þá er það í góðu lagi því þær þorna um leið og þær kólna. Látið kólna alveg áður þær eru bornar fram.

Frábærar með kaffi.

Fljótandi Bounty, heitt og kalt

Nú er farið að kólna í lofti og það fer að koma tími á heita drykki. Heita útgáfan af þessum iljar manni frá haus og alveg ofan í tær.

Flestir kannast við Bounty - sætan massa úr kókosmjöli sem er hjúpaður súkkulaði. Þessir drykkir bragðast svipað og Bounty í fljótandi formi, en eru bara fyrir fullorðna.

Heitt Fljótandi Bounty:

Fyrir 4-6 (fer eftir því hvort notaðir eru bollar eða krúsir).

Hentar vel fyrir þá sem ekki eru hrifnir af Írsku kaffi, og hefur sömu áhrif.

1 plata (100 gr) Síríus Konsúm súkkulaði

1 lítri mjólk

1 dl vatn

Malibu eftir smekk (fyrir óinnvígða: Malibu er hvítt romm með kókosbragði, sem er ómissandi í ýmsa kokkteila, t.d. Pina Colada. Fæst í Ríkinu)

Setjið vatnið í pott og brjótið súkkulaðið saman við. Hitið saman þar til súkkulaðið er bráðið. Hrærið vel saman og bætið við mjólkinni. Ef hún er köld er best að setja hana saman við í nokkrum slurkum og láta hitna á milli til að súkkulaðið storkni ekki og hlaupi í kekki. Hitið upp að suðu en látið ekki sjóða. 

Hellið í kakóbolla eða litla kaffibolla og setjið Malibu saman við, eftir smekk hvers og eins. 

Gott er að setja þeyttan rjómi ofan á og etv. skreyta rjómann með súkkulaðispæni.

Kalt Fljótandi Bounty:

1 hluti Malibu

1 hluti súkkulaðilíkjör, t.d. Creme de Cacao

2 hlutar mjólk

Mulinn klaki

Hritsið allt saman í kokkteilhristara og hellið í kokkteilglös. Skreytið með súkkulaðispæni.

Húsráðahornið: Dauðhreinsun á glerkrukkum

Hentar líka fyrir flöskur.

Aðferð 1 - krukkur og lok:
Hitið bakarofninn upp í ca. 110 °C.
Þvoið krukkur og lok vel með sápu og eins heitu vatni og þið þolið á hendurnar. Raðið á ofngrind og hitið í ofninum þar til alveg þurrt. Takið út og hellið heitri sultu eða öðru sem á geyma í þeim í heitar krukkurnar og lokið strax.

Aðferð 2 - krukkur og lok:
Þvoið krukkur og lok í uppþvottavél og takið út á meðan þær eru heitar og fyllið strax með heitri sultu eða öðru sem á geyma í þeim.

Aðferð 3 - bara krukkur:
Setjið blautar krukkur inn í örbylgjuofn og hitið á hæsta straumi í 1 mínútu.
Dauðhreinsið lokin með sjóðandi vatni.


Ef setja á kalda sultu í krukkurnar eru þær teknar út og raðað á hreina diskaþurrku og látnar kólna undir annarri hreinni diskaþurrku. Gott er að skola þær með Benson-Nat lausn áður en sultan er sett í.

Thailenskt massaman-karrí

Þessi réttur er ekki síðri en massaman-karríið sem fæst á thailenskum veitingastöðum í Reykjavík. Ég lærði að elda hann af thailenskum kokki á matreiðslunámskeiði sem ég fór á hjá Asian Market á Suðurlandsbrautinni fyrir nokkrum árum.

Sósan er bragðmikil en ekki sterk. Hún er líka þunn, reyndar svo þunn að ef maður sker kjúklinginn í munnbita (notar þá bringur) væri vel hægt að bera hana fram sem súpu.

Fyrir: 4

Efni:
1. umferð:
500 gr. kjúklingabitar með beini (ca. 1/2 kjúklingur). Einnig má nota skinn- og beinlausa bita, en þá verður sósan ekki eins bragðmikil
1 msk. massaman karrímauk (fæst í Vietnam Market á Suðurlandsbrautinni (við hliðina á Nings))
1 1/2 bolli kókoshnetumjólk


2. umferð:
4 bollar kókoshnetumjólk
1 bolli vatn

3. umferð:
1/2 bolli fisksósa – kokkurinn mælti sérstaklega með Squid-tegundinni
1/2 bolli pálmasykur (fæst í Vietnam Market)
1 1/2 bolli jarðhnetur, heilar og ósaltaðar (má nota möndlur eða kasjú-hnetur í staðinn)
1/2 bolli jarðhnetur, fínsaxaðar eða malaðar (má nota möndlur eða kasjú-hnetur í staðinn)
1/2 bolli tamarind-vatn*
2 bollar saxaður laukur (um 2 meðalstórir laukar)
12 litlar kartöflur, soðnar, kældar og skrældar og skornar í munnbita (það má vel nota þær hráar, en þá er þeim bætt út í lok 1. umferðar þegar búið er að brúna kjúklinginn)
3-4 lárviðarlauf

*Tamarind-vatn: Hellið 1/2 bolla af sjóðandi vatni yfir 25. gr af tamarind-mauki (Tamarind Paste - fæst í Vietnam Market) og látið standa í 5-10 mín. Pikkið þá maukið í sundur með skeið og kreistið safann úr því (ef gert úr mjög þykku mauki). Hendið maukinu og síið vökvann fyrir notkun (ef maukið er tiltölulega þunnt og engin fræ, kekkir eða hýði í því má allt fara með). Thailenski kokkurinn sagði að tamarind-vatn sem fæst tilbúið á flöskum gefi ekki rétt bragð.

Aðferð:
Sjóðið 1 1/2 bolla af kókoshnetumjólk við meðalhita á djúpri pönnu eða í víðum potti þar til hún skilur sig og olían flýtur upp. Setjið þá karrímaukið saman við, hrærið vel saman og eldið í 3-4 mín.

Hækkið hitann, setjið kjúklinginn út í og hræristeikið í 2-3 mín. til að brúna kjúklinginn. (Nú eru kartöflurnar settar saman við ef þær eru hráar).

Setjið 2 bolla af kókoshnetumjólk saman við ásamt vatninu og hrærið vel saman.

Látið sjóða, lækkið hitann og setjið því næst út í jarðhneturnar, pálmasykurinn, fisksósuna, tamarind-vatnið og lárviðarlaufin og látið malla í 10-15 mín.

Setjið þá kartöflurnar saman við (ef notaðar eru soðnar kartöflur) ásamt lauknum og sjóðið við lágan hita í 5-10 mín. Gætið þess að laukurinn á að vera örlítið brakandi undir tönn þegar karríið er borið fram.

Smakkið til undir lokin með pálmasykri ef karríið er ekki nógu sætt.

Berið fram með jasmínuhrísgrjónum og fersku salati.

Massaman er stundum stafsett matsaman. Orðið mun þýða múslími á thailensku.

Spænskur hrísgrjónaréttur

Þetta er bragðmikill en ekki sterkur réttur með ríkjandi bragði af paprikudufti og tómötum og keim af hvítlauk, lauk, ferskri papriku og kjöti.

Ég ákvað að birta ekki mynd af honum því hann er frekar ljótur á mynd þó bragðgóður sé.

Matreiðslubók: Sælkerasafnið: Ódýrt og gott
Fyrir 4.

Efni:
400 gr. kjöt (lamba- eða nautakjöt)
1 1/2 tsk. smjör
2 laukar, saxaðir
2 hvítlauksrif, marin (eða meira, eftir smekk)
1 græn paprika, sneidd
1/2 tsk. paprikuduft
2 tsk. salt
saffran eða kúrkúma á hnífsoddi
1 dós (400 gr.) tómatar
2,5 dl vatn
1/2 til 1 teningur af kjötkrafti
2 dl hrísgrjón

Aðferð:
Bræðið smjörið í potti/djúpri pönnu. Skerið kjötið í gúllasbita og brúnið í smjörinu. Bætið við lauk, hvítlauk og papriku og mallið í smá stund. Bætið við paprikudufti, saffrani/kúrkúma, salti, tómötum, vatni, soðteningi og hrísgrjónum. Sjóðið undir loki í þann tíma sem er gefinn upp fyrir hrísgrjónin (oftast 15-25 mín.). Hafið auga með pottinum og bærið við vatni ef það virðist vera að sjóða upp.

Berið fram með salatblöðum.

Ég mæli þar að auki með að mylja smá svartan pipar út í réttinn rétt áður en hann er borinn fram.

Í sumar útgáfur af þessum rétti eru notaðar baunir, sem er mjög gott.

Lummur eða klattar

Matreiðslubók: ??

Efni:
1,5 dl hveiti
1 egg
1 tsk. lyftiduft
1,5 dl. mjólk (eða meira ef þarf)
1 msk. sykur
25 gr. smjörlíki eða smjör
1, 5 dl hafragrautur eða hrísgrjónagrautur (ég nota alltaf hrísgrjónagraut)
1-2 msk rúsínur (ef vill)

Bræðið smjörið/smjörlíkið á pönnu við lágan hita. Kælið lítillega.

Sigtið saman hveiti og lyftiduft í skál. Bætið við grautnum og blandið vel saman. Bætið því næst við helmingnum af mjólkinni og blandið vel. Því næst kemur eggið og afgangurinn af mjólkinni og loks brædda smjörið/smjörlíkið og rúsínurnar síðastar.

Deigið þarf að vera fljótandi, þykkara en pönnukökudeig - nógu þykkt til að renna ekki mikið út á pönnunni. Lummurnar eiga að vera þykkar.

Hitið pönnuna yfir meðalhita. Skammtið deiginu á pönnuna með matskeið. 3-4 lummur ættu að komast fyrir í einu á meðalstórri pönnu. Snúið með spaða. Steikið þar til gullnar á báðum hliðum. Stráið sykri á heitar lummurnar jafnóðum og þær eru teknar af pönnunni.

Berið fram heitar eða kaldar, með sykri, sultu eða pönnukökusírópi.

Eðalsamloka

Þessi samloka er í miklu uppáhaldi hjá mér. Ég fann út þessa samsetningu sjálf, en aðrir hafa eflaust uppgötvað hana eða eitthvað henni líkt á undan mér.

Fyrir 1.

Efni:
20 cm bútur af bagettubrauði, eða lítil bagetta, endarnir skornir af
Gunnars majónes
2 sneiðar af góðri skinku
2 sneiðar af Gouda-osti eða einhverju öðrum bragðgóðum osti
6 ræmur af beikoni, steiktar
4 tómatsneiðar
2 stórir sveppir, sneiddir og snöggsteiktir í smjöri

Kljúfið bagettuna að endilöngu en látið hana hanga saman á skorpunni öðru megin. Opnið hana og smyrjið þunnu lagi af majónesi á báða fletina. Raðið skinkunni, ostinum, tómatsneiðunum, beikoninu og sveppunum á hana, í þessari röð (sjá mynd).

Það þýðir ekkert að reyna að loka samlokunni, heldur mæli ég með að hún sé höfð opin og snædd eins og steikarsamloka, með hníf og gaffli.

Til að gera turnsamloku:
Teknar 6 sneiðar af franskbrauði og skorpurnar skornar af. Efri hliðin á þeirri neðstu er smurð þunnt með majónesi og svo báðar hliðarnar á næstu fjórum, jafnóðum og samlokunni er raðað saman. Lögin skiptast svona: brauðsneið, skinka, brauðsneið, ostur, brauðsneið, beikon, brauðsneið, sveppir, brauðsneið, tómatsneiðar, brauðsneið. Fest saman með tannstöngli í gegnum miðuna og ólífa ofan á, að hætti Dags.

“Íslensk kjötsúpa – það besta sem ég fæ”

“Ég er matargat – matargat
ég er matargat – matargat
íslensk kjötsúpa – það besta sem ég fæ
íslensk kjötsúpa – það besta sem ég fæ”
Úr “Íslensk kjötsúpa”, Texti: Jóhann G. Jóhannsson

Eftir slarkið um Verslunarmannahelgina er ekki vanþörf á að borða eitthvað nærandi og styrkjandi, og hvað er betra til þess fallið en ekta íslensk kjötsúpa?

Kjötsúpa af einhverju tagi fyrirfinnst í matargerð flestra landa og Ísland er þar engin undantekning. Þetta er einn af þessum þjóðlegu réttum sem enn eru daglega á borðum okkar og er ekki að furða: hún er seðjandi, fjölbreytileg, næringarrík, bragðgóð, og tiltölulega ódýr. Flestir sem elda kjötsúpu að staðaldri nota ekki uppskrift, heldur láta ráðast hvað er til í ísskápnum þegar súpan er löguð. Fyrir þá sem hafa ekki eldað hana áður en langar að prófa, þá er hér uppskrift sem er hægt að nota sem útgangspunkt.

Þó að ég gefi upp mælieiningar af innihaldsefnunum þarf ekki að fylgja þeim eins og guðspjallinu heldur er um að gera að fikta og aðlaga að eigin smekk. Ég hef stjörnumerkt (*) þá liði sem þurfa að vera til staðar til að um hefðbundna, gamaldags kjötsúpu sé að ræða. Hitt er efni sem mér finnst gott að bæta í súpuna.

Tími: 60 mín. í eldun; ca. 10-15 mín. í undirbúning
Fyrir: 4-6

Efni:
* 1 1/2 lítri vatn
* 500 gr. lambasúpukjöt með beini (ef notað er kindakjöt fæst bragðmeiri súpa, en það þarf að lengja eldunartímann)
* 1/2 meðalstór laukur, sneiddur eða grófsaxaður
* 100 gr. hvítkál
* 2 meðalstórar gulrætur, sneiddar eða skornar í þykkar ræmur
* 0,5 dl hrísgrjón (hýðis- eða hvít) eða hafragrjón
* 1/2 lítil gulrófa (prófið hnúðkál í staðinn), skorið í munnbita
* salt eftir smekk
lúkufylli af þurrkuðum súpujurtum
blómkál, skipt í hríslur
púrrulaukur, sneiddur
kartöflur, skornar í munnbita, eða sjóðið nýjar litlar kartöflur heilar með hýði
Einnig nota sumir sellerístangir (sneiddar) eða sellerírót (í litlum bitum) í kjötsúpu.

Aðferð:
Setjið vatnið í stóran pott og látið suðuna koma upp. Skolið kjötið úr köldu vatni og látið ofan í sjóðandi vatnið. Ef notað er frosið kjöt, er það sett í pottinn með vatninu og látið hitna með því. Látið sjóða í 2-3 mín. Fleytið þá brúnu froðunni ofan af og saltið. Lækkið hitann og látið sjóða í um 30 mín.

Bætið súpujurtunum (ef notaðar) og hrísgrjónunum/hafragrjónunum út í og látið sjóða í 10 mín. Bætið við öllu grænmetinu og kartöflunum og sjóðið í 20 mín. Smakkið til með salti og pipar. Fleytið fitu ofan af áður en súpan er borin fram (þarf yfirleitt ekki nútildags nema kjötið sé mjög feitt).

Misjafnt er hvernig súpan er borin fram. Sumir sjóða kartöflur sér og bera þær og kjötið fram saman á fati og borða sér, aðrir skera kjötið í munnbita og setja aftur út í súpuna. Sumum finnst líka gott að hella mjólk út á súpuna.

Kjötsúpa er jafnvel enn betri daginn eftir að hún er elduð.


Athugasemdir:

• ef notað er kindakjöt er suðutíminn lengdur um 30-60 mín., hrísgrjónunum bætt út í hálftíma áður en suðu lýkur, og grænmetinu 10 mín. síðar.
• soðið verður bragðmeira ef kjötið er brúnað í súpupottinum áður en súpan er löguð.
• mjög gott er að setja smá kóríander (kryddið, ekki laufin) eða saffran út í súpuna til að gefa henni Mið-Austurlenskt yfirbragð.
• ef súpan er bragðlítil má lauma út í hana svo sem einum teningi af grænmetis- eða lambakrafti.